Жамандықтан сақтану мен адамгершілік қағидалары: халық даналығы
Адамның мінез-құлқы мен іс-әрекеті оның өзіне ғана емес, айналасына да тікелей әсер етеді. Қазақ дүниетанымында жамандық ұғымы жеке адамның теріс қылығынан бастап, қоғамның берекесін кетіретін кеселді әрекеттерге дейінгі кең ауқымды қамтиды. Бабалар сөзі жамандықтан сақтанудың, ар-ұжданды таза ұстаудың және айналадағы теріс ықпалдан бойды аулақ салудың өміршең тәжірибесін ұсынады.
Жамандық туралы таңдаулы мақалдар
Жамандықтың түбі — өкініш.
***
Жамандық жақсылықты жеңбес.
***
Жамандықпен жолдас болма.
***
Жаман топ көбейтеді, алма бақ көбейтеді.
***
Бір жаман мың қолды ірітер, бір құмалақ бір қарын майды шірітер.
***
Күннің жаманы кетер, адамның жаманы кетпес.
***
Жапалақ көрсең атып ал, жаманнан басыңды сатып ал.
***
Жаман өзі бола алмайды, болғанды көре алмайды.
***
Жаманға жалынғанша, жатта жаныңды қарман.
***
Жаманды көрсең, қаша жүр, қаша жүрсең, амансың.
Ортаға келетін залал және топ берекесі
Түсіндірме: Халық ұғымында бір адамның теріс әрекеті бүкіл қауымның тыныштығын шайқайтын қауіп ретінде қабылданған. Бір ғана бұзық ой немесе арам ниет тату отырған ұжымның, бірлігі жарасқан елдің іргесін сөгуге қауқарлы. Осы себепті ата-бабамыз қауым ішіндегі алауыздық пен іріткіге дер кезінде тосқауыл қоюды ескерткен. Сонымен қатар, пайдасыз іспен айналысып, сапасыз көпшілік құрудың өнімсіз екені, керісінше еңбек пен таза ниеттің жемісті болатыны өмірлік салыстырулар арқылы ашылады.
Іштарлық пен күншілдік дерті
Түсіндірме: Жамандықтың ең ауыр әрі қауіпті көрінісі — ішкі күншілдік пен қызғаныш. Өзі ізгілікке ұмтылмай, еңбектенбей, бірақ өзге жанның табысы мен мерейіне іші тарлық таныту адам болмысын іштен кеміреді. Мұндай адамдар айналасына даму мен жақсылық тілемейді, керісінше өзгелердің сүрінгенін қалап тұрады. Табиғаттың қолайсыз құбылысы уақытымен басылып, орнына шуақты күн шыққанымен, бойына жамандық сіңген адамның пиғылы тез өзгермейді, ол ұзақ уақыт бойы айналасына кесапатын тигізіп отырады.
Жаманнан ірге ажырату — рухани сақтық
Түсіндірме: Жаман адамнан аулақ жүру туралы өсиеттер қорқақтықты немесе әлсіздікті білдірмейді. Бұл — жан тыныштығын, ар-намысты сақтауға бағытталған прагматикалық даналық. Ниеті түзу емес жандармен дауласу көбіне бос әурешілікке әкеліп, жүйкені тоздырады. Мұндай адамдарға мұқтаж болмау, оларға қол жайып кіріптар күйге түспеу, қажет болса арақашықтықты қатаң сақтау — жеке тұлғаның қауіпсіздігі мен рухани саулығының басты кепілі.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Бір құмалақ бір қарын майды шірітер» мақалы нені меңзейді?Бұл сөз бір ғана жағымсыз қылықтың немесе бір бұзақы адамның бүкіл ұжым мен ортаның ортақ еңбегін, берекесі мен беделін жоққа шығара алатынын көрсетеді.
Не себепті ауа райының жаманы мен адамның жаманы салыстырылады?Табиғаттағы боран немесе жауын — өткінші құбылыс, олар біткен соң айнала қайта жадырайды. Ал адам бойындағы қалыптасқан жаман мінез бен теріс ниет жылдам жойылмайды, сондықтан оның зияны ұзаққа созылады.
Жаман адамның психологиялық басты белгісі қандай?Халық даналығы бойынша, оның басты сипаты — өзі өсіп-өркендей алмаса да, өзгенің жетістігін көре алмауында. Ол өз қабілетін дамытудың орнына, жақсылыққа кедергі жасауға тырысады.
Жамандықтан бойды аулақ ұстау неліктен қорқақтық емес?Өйткені бұл — жеке шекараны қорғау және қажетсіз қақтығыстан сақтану амалы. Мәні жоқ айтыс-тартыстан бас тартып, жаман ортамен байланыс үзу адамның жан тазалығы мен амандығын сақтайды.
Түйін
Жамандық туралы мақалдар адамды сақтыққа, өз мінезін тәрбиелеуге және айналасындағы адамдарды дұрыс таңдай білуге бағыттайды. Қандай жағдай болмасын, ізгілік пен адалдықтың жамандықтан әрдайым үстем тұратынына сену — қазақ дүниетанымының мызғымас діңгегі болып қала береді.