Уақыт пен мүмкіндікті бос жіберу кез келген кезеңде адамның ішкі әлеуетін тоқыратып, жеке дамуына басты тосқауыл болған. Еріншектік адамның жігерін құм қылып қана қоймай, оның қоғамдағы беделіне, тұрмыс сапасына және ішкі тыныштығына тікелей қауіп төндіреді. Халық даналығында әрекетсіздіктің осы қасіреті терең сараланып, өскелең ұрпақты еңбекқорлыққа баулитын нақыл сөздер ретінде ұсынылған.
Жалқаулық туралы таңдаулы мақалдар
Еңбек мұратқа жеткізер, жалқаулық абыройды кеткізер.
***
Жалқаулық аздырады, еңбек оздырады.
***
Еріншектің ерні жібімес, жалқаудың ісі маңдымас.
***
Оқи берсең көзің ашылады, отыра берсең жалқаулық басынады.
***
Жабайы шөп егінді аздырар, еріншектік ерді аздырар.
***
Ақымақтық — аңқаулықпен дос. Жаңғалақтық жалқаулықпен дос.
***
Жалқаулық – жаман ауру.
***
Еңбексіз іс бітпейді, еріншектің қолы жетпейді.
***
Еңбектің наны тәтті, жалқаудың жаны тәтті.
***
Еріншектің ісі — екі.
Түсіндірме: халық даналығының мән-мағынасы
Еңбек пен еріншектіктің бітіспес күресі
Адам өміріндегі жетістік пен құлдырау көбіне оның күнделікті әдетіне байланысты. Мақалдарда еңбек ету биік арманға қол создыратын күш ретінде суреттелсе, жалқаулық адамды ел алдындағы құрмет пен абыройдан айыратын мін ретінде көрсетіледі. Маңдай тер төгіп тапқан ризықтың қадірі қашанда жоғары, ал жеңіл жол мен қиындықсыз өмірді қалайтын жанның уақытша рахаты түбінде өкініш пен берекесіздікке ұласады.
Әрекетсіздіктің психологиялық және тұлғалық салдары
Еріншектік бір күнде пайда болмайды; ол көбіне білім алудан қашу, әрекет етуді кейінге шегеру сияқты кішкене сылтаулардан басталып, бірте-бірте мінездің ажырамас бөлігіне айналады. Егіс даласын арамшөп басып кетсе, өнім құритыны сияқты, бос жүріс те адамның ерік-жігерін, қабілетін тұншықтырады. Тұрақты ізденіс сананы ашып, ой-өрісті кеңейтсе, әрекетсіз жатып алу адамды жалтақтық пен жаңғалақтыққа итермелейді.
Жұмыс сапасы мен тиімділікті жоғалту
Жалқау адамның бойында істі бірден сапалы әрі тиянақты тындыруға құлық болмайды. Ол жұмыстың оңай немесе шала бітетін жолын таңдап, соңында бәрін басынан қайта жасауға мәжбүр болады. Бұл уақытты ғана емес, күш-жігерді де екі есе шығындауға алып келеді. Осылайша, өз жанын аяған адам шын мәнінде өз өмірін күрделі әрі берекесіз етеді.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Еріншектің ісі — екі» деген қағиданың тұрмыстағы көрінісі қандай?
Бұл нақыл жұмысқа жауапкершілікпен қарамаудың салдарын көрсетеді. Еріншек адам бастаған ісін асығыс немесе үстірт атқарғандықтан, қателіктер көбейіп, кейін сол кемшіліктерді қайта жөндеуге тура келеді. Нәтижесінде бір рет мұқият істейтін шаруаға екі есе көп уақыт пен қайрат кетеді.
Неліктен жалқаулықты жаман дертке теңеген?
Дерт адамның тәнін қалай әлсіретсе, жалқаулық та рухын, ойлау қабілетін және өмірлік құштарлығын солай сөндіреді. Адам өзін үнемі аяп, қиындықтан қаша берсе, оның ішкі иммунитеті төмендеп, мақсатсыздық пен шарасыздықтың тұңғиығына батады. Бұл күйден шығудың басты шипасы – нақты қимыл мен адал еңбек.
«Жалқаудың жаны тәтті» тіркесінің астарында қандай психология жатыр?
Мұнда адамның табиғи жайлылыққа ұмтылуы мен кез келген ауыртпалықтан бойын тасалауға тырысуы меңзеледі. Мұндай адамдар салқынға тоңғысы, ыстыққа төзгісі немесе миын шаршатқысы келмейді. Алайда, ешбір тер төкпей жүріп бақытты әрі толыққанды өмір сүру мүмкін емес.
Түптеп келгенде, ата-бабамыздан қалған бұл дана сөздер тек сынау үшін емес, әрбір адамның өз өміріне жауапкершілікпен қарауына жол сілтейтін өмірлік бағдар болып саналады.