Адам баласының қоғамдағы орны, тіршіліктегі табысы мен өзара сыйластығы көбіне оның айналасындағы ортасымен өлшенеді. Қазақ дәстүрінде адамдар арасындағы дәнекер, сыйластық пен алыс-беріс мәдениеті қашан да маңызды болған. Таныс-білістік пен тамырлық қарым-қатынастың қоғамдағы рөлі, пайдасы мен көлеңкелі тұстары халық даналығында мақал-мәтел арқылы нақты таңбаланған.
Таныс туралы мақал-мәтелдер жинағы
Таныс тамыр — тату.
***
Таныс қақпайды, таныс жолдайды.
***
Танысқа тартыс та жоқ.
***
Таныстың аты — таныс.
***
Таныс көп болса, табыс көп.
***
Таныссыз тірлік жоқ.
***
Танысқа жол ашық.
***
Бір көрген — біліс, екі көрген — таныс.
***
Досы көпті жау алмайды, танысы бар сотталмайды.
Адамгершілік байланыс пен әлеуметтік тірек
Қазақ салтында көлденең кездескен жолаушымен де сәлемдесіп, хал білісу — мәдениеттің өзегі. «Бір көрген — біліс, екі көрген — таныс» деген тұжырым адамдардың бір-біріне тез бауыр басып, сыйластық жібін жалғай алатын ашықтығын білдіреді. Ал «Таныс көп болса, табыс көп» пен «Таныссыз тірлік жоқ» нақылдары адамның жалғыз күнелте алмайтынын, көпшілікпен араласып, селбесіп қана ісі алға басатынын аңғартады. Мұндай ортада бірін-бірі білетін адамдар арасында дау-дамай аз болып, жол жеңілдей түседі.
Таныс пен достың аражігі
Күнделікті тұрмыста «таныс» пен «дос» ұғымдары қатар жүргенімен, олардың рухани салмағы екі бөлек. Достық — жан дүниенің терең үйлесіміне, риясыз сенім мен қиын сәттегі жанқиярлыққа құрылады. Ал таныстық көбіне әлеуметтік және іскерлік байланыс шеңберінде қалыптасады. Адамның танысы мың болуы мүмкін, алайда сырын бөлісіп, арқа сүйер адал досы санаулы ғана болады. Таныс істі оңайлатуға септессе, дос адамның өзегіне демеу болады.
«Таныс-тамырлықтың» өткір сыны мен қоғамдық астары
Халық мақалдары тек мақтаумен шектелмей, қоғамдағы теріс құбылыстарды да дөп басып сынай білген. Соның айқын көрінісі — «Досы көпті жау алмайды, танысы бар сотталмайды» деген тәмсіл. Мұнда бірінші жартысы шынайы достықтың қуатын паш етсе, екінші бөлігі әділдіктің орнына тамыр-таныстық пен парасатсыз ықпалдың жүріп кететін тұстарын ащы ирониямен әшкерелейді. Бұл сөз заң алдындағы теңсіздікті, жең ұшынан жалғасқан таныстықтың әділдікке кедергі келтіретін көлеңкелі жағын дөп көрсеткен халықтық бақылау болып саналады.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Бір көрген — біліс, екі көрген — таныс» мақалының негізгі мәні неде?Бұл мақал қазақ халқының қонақжай әрі бауырмал табиғатын сипаттайды. Адамдардың араласуы, жатсынбай тіл табысуы үшін бірнеше рет кездесіп, амандасудың өзі жеткілікті екенін меңзейді.
«Досы көпті жау алмайды, танысы бар сотталмайды» деген нақыл заңсыздықты жақтай ма?Жоқ, бұл нақыл теріс әрекетті қолдау емес. Керісінше, қоғамда орын алатын көлеңкелі байланыстар мен әділетсіздікті ашық көрсетіп, шындықты халықтық өткір тілмен сынау мақсатында айтылған.
Қазақы ортада «таныс тамыр» ұғымы нені білдірген?Тамырлық — ертеден келе жатқан өзара сыйлас, сырлас әрі сенімді жандардың ынтымағы. «Таныс тамыр — тату» деген сөз сырт көз таныстықтың уақыт өте келе берік тамырластыққа, ынтымақты одаққа ұласуын көрсетеді.
Қорытынды
Таныс туралы мақалдар адам баласының қоғамдағы қарым-қатынасын жан-жақты бейнелейді. Ол бір жағынан адамдардың өзара байланысын әлеуметтік тірек ретінде бағаласа, екінші жағынан әділдікті шетке ысыратын заңсыз «таныстықты» өткір сынауға қызмет етеді.
SEO ақпараты
SEO Title: Таныс туралы мақал-мәтелдер және олардың мәні
Meta Description: Таныс туралы қазақ мақал-мәтелдері, олардың мағынасы, әлеуметтік қарым-қатынас пен тамыр-таныстықтың қоғамдағы орны туралы танымдық мақала.
Focus Keyphrase: таныс туралы мақалдар