Қазақстанда жанармай бағасы өскен сайын жүргізушілердің басым бөлігі шығынды азайту үшін көлігіне газ баллон жабдығын (ГБО) орнатуға көшеді. Алайда үнемдеуге ұмтылған көптеген автокөлік иелері ГБО-ны орнатып алып, оны құжат жүзінде рәсімдемей жүре береді. Мұндай жеңілтектіктің соңы қалтаға ауыр соққы болып тиеді: ҚР ӘҚБтК-нің 590-бабының 7-бөлігіне сәйкес, тиісті рұқсатсыз қайта жабдықталған көлікті басқарғаны үшін 15 АЕК көлемінде айыппұл салынады, оған қоса полиция қызметкері мемлекеттік нөмірді шешіп алып, кемшілік жойылғанға дейін темір тұлпарды айып тұрағына дейін қамауға құқылы. Сондықтан ГБО-ны алғашқы күннен бастап заң талабына сай құжаттастыру — айыппұлдардан сақтап, жолдағы тыныштықты қамтамасыз ететін жалғыз жол.
Заңдастырудың 4 қадамы: нақты әрекет ету реті
ГБО орнату — жай ғана қосалқы бөлшек ауыстыру емес, бұл — көлік құрылымына елеулі өзгеріс енгізу. Сондықтан процестің хронологиялық ретін қатаң сақтау қажет. Жүргізушілердің 90%-ы алдымен шеберханаға барып газ салдырып алады да, кейін оны қалай заңдастырарын білмей дағдарып жатады. Дұрыс алгоритм мынадай болуы керек:
1-қадам: Қайта жабдықтауға алдын ала рұқсат алу
Ең алдымен көлікке тиіспей тұрып, аумақтық полиция департаментінің әкімшілік полиция басқармасына (немесе eGov.kz порталы арқылы) өтініш бересіз. Өтініште көлігіңіздің маркасы мен моделіне сұйытылған мұнай газын (пропан-бутан) немесе метан жабдығын орнатуға рұқсат сұрайсыз. Әкімшілік полиция көлік құралының құрылымына мұндай өзгеріс енгізуге болатыны не болмайтыны туралы ресми шешім береді. Қолыңызда осы рұқсат қағаз болғанда ғана келесі кезеңге көшуге құқығыңыз бар.
2-қадам: Аккредиттелген сервисте жабдықты орнату
Газ қондырғысын гараждағы күмәнді «шеберлерге» емес, тиісті лицензиясы мен сертификаты бар мамандандырылған орталықтарда ғана орнату керек. Жұмыс аяқталған соң сервистен міндетті түрде мынадай құжаттар пакетін талап етіңіз:
- Көлікті қайта жабдықтау жұмыстарының орындалғаны туралы акт (жұмыс көлемі көрсетілген акт);
- Орнатылған газ жабдығының және газ баллонының Кеден одағының техникалық регламентіне (ТР КО 018/2011) сәйкестік сертификаттарының көшірмелері;
- Газ баллон жабдығын орнатумен айналысатын кәсіпорынның куәлігі/сертификаты мен кепілдік талоны.
3-қадам: Сынақ зертханасында қауіпсіздік сараптамасын өту
Жабдық орнатылғаннан кейін көлік аккредиттелген сынақ зертханасына жеткізіледі. Зертхана мамандары жабдықтың герметикалығын, бекіткіштердің беріктігін, жүйенің қозғалтқышпен үйлесімділігін және жалпы өрт қауіпсіздігін тексереді. Тексеру қорытындысы бойынша сізге «Көлік құралының қауіпсіздік талаптарына сәйкестігі туралы хаттама» беріледі. Бұл құжатсыз техпаспортты ауыстыру мүмкін емес.
4-қадам: АвтоХҚКО (СпецЦОН) арқылы техпаспортты ауыстыру
Соңғы кезең — мамандандырылған ХҚКО-ға бару. Мұнда көлік міндетті түрде криминалистік тексеру алаңына қойылады. Маман капот астындағы нөмірлермен қоса, орнатылған ГБО элементтерін құжаттағы мәліметтермен салыстырып, тексеру актісін бекітеді. Осыдан кейін операторға құжаттар тапсырылып, Көлік құралын тіркеу туралы куәліктің (КҚТК) мемлекеттік баж салығы төленеді (құны — 1,25 АЕК). Нәтижесінде жаңа техпаспорт беріліп, оның «Ерекше белгілер» (Особые отметки) бөліміне «ГБО орнатылған» немесе «Газ-бензин» деген ресми жазу түседі.
Қажет құжаттардың толық бақылау тізімі (чек-лист)
АвтоХҚКО-ға барар алдында портфеліңізде мына құжаттардың түгел екеніне көз жеткізіңіз:
- Көлік иесінің жеке куәлігі;
- Көліктің қолданыстағы техпаспорты (КҚТК);
- Әкімшілік полицияның қайта жабдықтауға берген алдын ала рұқсаты;
- Орнату орталығынан алынған орындалған жұмыстар актісі және сервистің сәйкестік куәлігі;
- Баллонның және газ жабдығының техникалық паспорты мен сәйкестік сертификаттары;
- Аккредиттелген зертхананың қауіпсіздік хаттамасы;
- Көлікті бастапқы қарап-тексеру актісі (АвтоХҚКО алаңынан беріледі);
- Жаңа КҚТК бланкісі үшін төленген мемлекеттік баж түбіртегі (1,25 АЕК).
ГБО орнатқаннан кейінгі пайдалану қауіпсіздігі мен шектеулер
ГБО-ны техпаспортқа жаздырып алу істің аяқталғанын білдірмейді. Газ жабдығы жүргізушіден ерекше жауапкершілікті және белгіленген ережелерді мүлтіксіз сақтауды талап етеді:
- Баллондарды міндетті техникалық куәландыру (освидетельствование): Пропан баллондары әр 2 жыл сайын, ал метан баллондары түріне қарай әр 3 немесе 5 жыл сайын мамандандырылған станцияларда гидравликалық қысыммен тексеріліп, тиісті мөр басылуы тиіс. Мерзімі өткен баллонды толтыруға да, пайдалануға да қатаң тыйым салынады.
- Жабық паркингтерге кіруге тыйым: Қазақстанның «Өрт қауіпсіздігі қағидаларына» сәйкес, ГБО орнатылған көліктерді жер асты және жабық паркингтерге, сондай-ақ ғимараттардың астындағы тұрақтарға қоюға заңды түрде тыйым салынған. Пропан ауадан ауыр болғандықтан, ақау кезінде газ төменге шөгіп, жарылыс қаупін тудырады. Мұндай паркингтерге кіргені үшін қосымша әкімшілік жауапкершілік көзделген.
Барлық құжаттарды тәртіппен рәсімдеп, сапалы жабдықты уақтылы техникалық тексеруден өткізіп отырсаңыз, ГБО қозғалтқыш үшін де, жолаушылар үшін де әбден қауіпсіз әрі отбасылық бюджетке нақты пайда әкелетін сенімді көмекшіге айналады.