Жасықтық пен жігерсіздік хақында: Қазақ мақал-мәтелдерінің терең мәні
Көшпелі тұрмыстың қатал заңы әрбір адамнан, әсіресе ел қорғайтын ер-азаматтан қайтпас қайсарлық пен тегеурінді рухты талап еткен. Басына күн туғанда жалтақтап, өмір мен өлім арпалысқан сәтте шегіншектеу дала қоғамында кешірілмес әлсіздік саналды. Сондықтан бабаларымыз батырлық пен намысты басты байлық деп бағаласа, жасықтық пен босбелбеулікті мінездің ең ауыр дерті ретінде қатаң сынға алып, келер ұрпаққа ескерту ретінде өнегелі сөз қалдырған.
Жасықтық туралы мақал-мәтелдер жинағы
Жасық темірден қанжар шықпас
***
Жасықты жау басады
***
Жасықтың жаны – шықпас
***
Жасықтың жаны тәтті
***
Жасықтың сөзі ұзын
***
Жасыққа жау көп
***
Жасыққа жел күш
***
Жасықты жасырады
***
Жасыққа намыс жоқ
***
Жасықтың ерні жыбырлар
***
Жасыққа іс ауыр
Түсіндірме
Істің емес, бос сөздің жетегінде жүру
Бойында батылдығы жоқ, қимылға келгенде дәрменсіз адам өзінің ішкі қорқынышы мен біліксіздігін сөзбен бүркемелеуге тырысады. Ондай жандар нақты әрекеттен гөрі сылтау айтуға, ұзақ ақталуға бейім келеді. Мақалдардағы ескертпе бойынша, батыл адам іспен танылса, жасық жан бос даурығу мен нәтижесіз сөзге үйір келіп, жауапкершіліктен жалтарады.
Намыссыздық пен жанталастық үрейі
Жасықтықтың ең басты көрінісі — намысты тәрк етіп, тек бас амандығын ойлау. Ата-баба танымында «Өлімнен ұят күшті» деген қағида үстем болғандықтан, өзінің қара басын сақтау үшін ар мен ожданды ысырып қою адамдық қасиетке жат саналған. Рухы әлсіз адам қауіп төнгенде елін не серігін қорғаудан бұрын, кез келген қорлыққа көніп, тек аман қалудың қамын жейді.
Болмашы кедергіге мойығыштық пен қауқарсыздық
Жігері мұқалған адам үшін өмірдің кез келген кішкентай талқысы үлкен апаттай көрінеді. Табиғаттың шағын соққысына төтеп бере алмай, кез келген қарапайым істі ауыр жүк көріп тығырыққа тіреледі. Мұндай қорқақтық пен жасқаншақтық адамның өзін де, айналасын да бейімсіз етіп, сыртқы қиындықтардың алдында қорғансыз қалдырады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Сұрақ: Халық неліктен жасықтықты темірмен салыстырған?
Жауап: Жасық темір — шыңдалмаған, сапасыз, майысқыш шикізат. Одан мықты қару жасау мүмкін емес. Адамның да бойында берік тәрбие мен жігер болмаса, одан тұлға немесе батыр шықпайтынын білдіру үшін темір бейнесі қолданылған.
Сұрақ: «Жасықты жасырады» деген сөздің мәні неде?
Жауап: Әлсіз, жасқаншақ, ортаға салмағы түспейтін адамды қоғам назардан тыс қалдырады немесе жақындары оның қолынан түк келмейтінін біліп, майданнан, жауапты істен шеттетіп, көлегейлеп ұстауға мәжбүр болады.
Сұрақ: Қазіргі заманда бұл мақалдардың тәрбиелік маңызы қандай?
Жауап: Бұл нақылдар адамды мақсатқа жету жолындағы қиындықтардан қаймықпауға, жауапкершіліктен қашпауға және құрғақ сөзден гөрі нақты нәтижелі іске ұмтылуға тәрбиелейді.
Түйін
Жасықтық — жеке адамның ғана емес, бүтін бір қоғамның дамуын тежейтін рухани кесел. Бабалардың жасық мінезді өткір сөзбен сынауы — ұрпақты жасымауға, кез келген сынаққа төтеп беретіндей шыңдалуға үндеген терең тәрбиелік мектебінің жемісі.