Қараңғы туралы мақалдар: Түнек пен надандық сыры
Қазақ дүниетанымында қараңғы ұғымы тек түн мезгілін ғана емес, адамның көкірек көзінің байлануын, білімсіздік пен қатерлі белгісіздікті бейнелейді. Түнек басқан сәтте көздің көруі шектеліп, қауіп күшейе түседі. Сондықтан ата-бабамыз қараңғылықты көбіне надандықпен және ішкі адасушылықпен қатар қойып, жарық сәуле мен парасатты биік қойған.
Қараңғы түнде жол табу қиын.
***
Қараңғы түнде қасқыр ұлиды.
***
Қараңғыда көз жоқ.
***
Қараңғыда таяқ та түзу.
***
Қараңғыны қарға табар.
***
Қараңғы түнде қырық қадам.
***
Соқырға күн де қараңғы, түн де қараңғы.
***
Жарқанатқа жарықтан қараңғы артық.
***
Aдаспаймын деген жігітті қараңғы түн адастырады.
Ақиқатты бүркейтін надандық пен көзсіздік
«Қараңғыда көз жоқ» және «Қараңғыда таяқ та түзу» деген сөздер шынайы білім болмаған ортадағы қателіктер мен кемшіліктердің бүркемеленіп қалатынын меңзейді. Сәуле түспеген жерде қисық нәрсе де түзу болып көрінетіні сияқты, таным көкжиегі тар қоғамда жалған құндылықтар шындық ретінде қабылдануы мүмкін. Мұндай күйде «Соқырға күн де қараңғы, түн де қараңғы» күйі орнап, ақиқат қанша ашық тұрса да, оны қабылдайтын ішкі көрегендік болмайды. Ал жаман пиғылды жандар жарықтан қашып, өздеріне ыңғайлы түнекті таңдайтыны «Жарқанатқа жарықтан қараңғы артық» немесе «Қараңғыны қарға табар» тіркестерімен айшықталған.
Астамшылдықтың сазайын тартқызатын белгісіздік
Өз қабілетіне шектен тыс сеніп, қауіпті бағаламайтындар үшін қараңғылық үлкен сынға айналады. «Aдаспаймын деген жігітті қараңғы түн адастырады» деген мақал астамшылдыққа бой алдырмай, сақтық пен парасатты серік ету керектігін ескертеді. Түнекке көзсіз кірген адам қауіпке тез тап болады: «Қараңғы түнде қасқыр ұлиды» және «Қараңғы түнде жол табу қиын» деген ойлар белгісіздіктің қаншалықты қатерлі екенін аңғартады. Сыртқы түн қанша қалың болса да, адамға ең бастысы ішкі көкірек көзі мен ақыл шамшырағы қажет.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қараңғыда таяқ та түзу» мақалы қандай мағынаны білдіреді?Бұл сөз білім мен ақиқат болмаған жерде кемшіліктер мен қателіктер байқалмай, қисық нәрсенің өзі дұрыс болып қабылданатынын білдіреді.
«Қараңғыны қарға табар» тіркесінің астары неде?Жаман пиғылды немесе теріс жолдағы адамдардың өздеріне сай қолайсыз, қараңғы орта мен істерді бірден тауып алатынын меңзейді.
Неліктен «Aдаспаймын деген жігітті қараңғы түн адастырады» дейді?Бұл мақал адамның өзіне тым қатты сеніп, қауіпті ескермеуі үлкен адасушылық пен қиындыққа соқтыратынын ескерту үшін айтылған.
Қараңғылық туралы осы нақылдар адамға қашанда білімнің, көрегендік пен ақылдың сәулесінен ажырамау керектігін ұқтырады.