Қайыр мен қайырымдылық туралы халық даналығы: ізгілік пен берекенің мәні
Қазақ дүниетанымында «қайыр» ұғымы тек біреуге берілетін материалдық жәрдеммен немесе садақамен шектелмейді. Бұл – адамның өмір сүру салтымен, пейілінің кеңдігімен және адами қарым-қатынастың тазалығымен өлшенетін рухани категория. Қайыр – ең алдымен тіршіліктің берекесі мен рухани үйлесімі. Өмірдегі кез келген істің, тапқан дәулет пен жасаған қадамның түбі игілікке ұласуын халқымыз осы қайыр ұғымымен тығыз байланыстырған. Ал өзгеге қол ұшын созу, мейірім мен жанашырлық таныту – адамның кісілік келбетін айқындайтын басты өлшем.
Қайыр мен қайырымдылық туралы мақалдар
Қайырсыз пайдадан қайырлы залал.
***
Жақсыдан шарапат, жаманнан кесапат.
***
Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен.
***
Жақсыдан үйренген озар, жаманнан үйренген тозар.
***
Қайырымды болсаң – қайыр табарсың.
***
Қайырымсыз болсаң – қайғы табарсың.
***
Қайырымды елдің қайыры мол.
Мақалдардың терең мәні мен тағылымы
Адалдық пен арзан пайда
Адам баласы көбіне көзге көрініп тұрған жылдам нәтижеге, оңай келетін табысқа қызығады. Алайда халық даналығы ар-ожданнан аттап келген кез келген пайданы құнсыз санайды. Өзгеге зиян тигізу, алдап-арбау арқылы қол жеткізген байлықтың берекесі болмайды, ол түбінде иесіне орны толмас рухани немесе материалдық кесірін тигізеді. Керісінше, тура жолда жүріп, адалдықты сақтау барысында ұшыраған уақытша шығын адамды үлкен қателіктерден қорғайды. Мұндай «қайырлы залал» арды сақтап қалуға, адамгершілік бағдардан таймауға көмектеседі.
Мейірімнің қайтарымы
Жасалған әрбір игі қадам қоғам мен жеке тұлғаның арасындағы көзге көрінбейтін сенім көпірін нығайтады. Адамның өзгеге көрсеткен жанашырлығы, мейірімді іс-әрекеті жауапсыз қалмайды: ол ізгілік аурасы болып айналып келіп, қиналған сәтте өзіне де демеу болады. Ал тек қара басының қамын ойлап, өзгеге қайырымсыздық танытқан адам айналасынан оқшауланып, қиындықта жалғыз қалады. Қоғамда әлсіз бен мұқтажға қамқор болу үрдісі орныққан сайын, сол ортаның жалпы берекесі мен береке-бірлігі де еселене түседі.
Ортаның адамға ықпалы
Адамның мінезі мен өмірлік ұстанымы көбіне оның араласатын ортасына байланысты қалыптасады. Жақсы қасиеттері мол, парасатты тұлғалармен араласу адамды өсіреді, өмір сүруге ынталандырады және жақсылыққа ұмтылдырады. Жақсының шарапаты жанама түрде болса да айналасына нұр шашады. Ал теріс пиғылды, жаман әдетке құмар адамдардың әсері кісіні тоздырып, рухани құлдырауға жетелейді. Сондықтан ата-бабаларымыз ізгіліктен тәлім алып, жағымсыз қылықтардан дер кезінде жирене білуді тұрақты өмірлік дағдыға айналдыруды өсиет еткен.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қайырсыз пайдадан қайырлы залал» қағидасының бүгінгі таңдағы маңызы қандай?
Бұл қағида уақытша материалдық жетістіктен гөрі ар мен адалдықты жоғары қоюға үндейді. Арам жолмен келген мол олжа адамның өміріне тыныштық әкелмейді, ал адал жолдағы уақытша қиындық пен шығын адамның рухани тазалығын және ұзақ мерзімді абыройын сақтайды.
Қайырымдылық адамның рухани саулығына қалай әсер етеді?
Өзгеге риясыз қолдау білдіру адамның ішкі дүниесіне тыныштық сыйлайды, өмірге деген ризашылығын арттырады. Мейірімді жан ешқашан жалғыз қалмайды, өйткені оның жасаған жақсылығы қоғамда жанашырлық пен сенім ортасын қалыптастырады.
Жақсы орта мен үлгі таңдау неліктен маңызды?
Адамның дамуы мен жетістігі көбіне кімнен үлгі алатынына тәуелді. Жақсыдан өнеге алған адам білімі мен қасиетін молайтып озады, ал теріс ортаға ілескен жан бірте-бірте адами қасиеттерінен айырылып тозады.
Шын мәнінде қайыр мен мейірімділік — белгілі бір жағдайда ғана еске алатын науқандық әрекет емес, күнделікті таңдау мен өмірлік ұстаным. Әрбір басқан қадамның адал болуына мән беру, сөзіңмен де, ісіңмен де өзгеге залал тигізбей, шарапат тигізуге тырысу адам өмірін берекелі әрі мәнді етеді.