Адам баласының қоғамдағы орны мен қадір-қасиеті оның қолға алған ісімен, меңгерген кәсібімен өлшенеді. Қазақ дүниетанымында кәсіп тек күнкөріс қамы ғана емес, адамның ішкі әлеуетін ашатын, өмір сүру кеңістігіне береке мен мән дарытатын басты тірек саналған. Белгілі бір өнерді немесе шаруаны дөңгелетіп әкеткен жан ешкімге жалтақтамай, өз өміріне дербес иелік етеді.
Халықтың байырғы мақал-мәтелдерінде кәсіп пен нәсіптің егіз ұғым ретінде қарастырылуы тегін емес. Ата-бабамыз маңдай тердің өтеуі қайтарымсыз қалмайтынын, адал шеберліктің түбі тоқтыққа жеткізетінін сөз өнері арқылы кейінгі ұрпаққа өсиет етіп қалдырған.
Кәсіп пен шеберлік туралы мақалдар
Кәсіп түбі — нәсіп.
***
Кәсіпсіз өмір — берекесіз өмір.
***
Кәсіп қылған тоқ жүреді.
***
Кәсібі бардың несібі бар.
***
Кәсіп етсең, тарықпассың.
***
Кәсіпке жас жоқ.
***
Кәсіп үйрен, нәсіп үйрен.
***
Кәсіпсіз жігіт — қанатсыз құс.
***
Кәсіптің жаманы жоқ.
***
Кәсіп қылсаң, кедей болмайсың.
Түсіндірме: Халық даналығының мәні мен өмірлік тағылымы
Еңбек пен ырыстың үйлесімі«Кәсіп түбі — нәсіп», «Кәсібі бардың несібі бар» деген қанатты сөздер адамды күдер үзбей әрекет етуге бағыттайды. Мұндағы «нәсіп» пен «несібе» — талпыныс пен іс-қимылдың табиғи қайтарымы. Қолы бос, әрекетсіз отырған жанға береке де, дәулет те өздігінен дарымайды. Кәсіп қылған адам әрдайым қозғалыста болатындықтан, оның дастарқаны мен тұрмысы ешқашан тарықпайды.
Дербестік пен еркін рух кепілі«Кәсіпсіз жігіт — қанатсыз құс» деген теңеудің астарында өте терең мағына жатыр. Қауырсыны жоқ құс көк жүзін бағындыра алмай, жердегі кез келген қауіпке бас ұруға мәжбүр болатыны секілді, қолында белгілі бір дағдысы мен шеберлігі жоқ азамат та өмір майданында дәрменсіз күй кешеді. Өз кәсібі бар адам ғана дербес ойлап, өзгеге тәуелсіз, еркін шешім қабылдай алады.
Адалдықтың өлшемі және үздіксіз ізденіс«Кәсіптің жаманы жоқ» қағидасы кез келген адал шаруаның қадірлі екенін көрсетеді. Қоғамға пайда әкелетін, адамдардың қажеттілігін өтейтін әрбір қызмет түрі — құрметке лайық. Сонымен қатар «Кәсіпке жас жоқ» тәмсілі үйрену мен біліктілікті арттырудың ешқандай шектеуі болмайтынын, адам өмірінің кез келген белесінде жаңа бағытты игеріп, кедейліктен арыла алатынын меңзейді.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Кәсіп түбі — нәсіп» нақылының қазіргі қоғамдағы мәні қандай?Бұл қағида тұрақты еңбек пен дағдының әрқашан нақты нәтиже беретінін білдіреді. Қандай да бір істі ыждағатпен меңгеріп, оған уақыт пен күш-жігер жұмсаған жан міндетті түрде тұрақты табыс көзіне қол жеткізеді.
Неліктен мақалда кәсіп пен жас мөлшері арасында шектеу жоқ делінген?«Кәсіпке жас жоқ» нақылы білім мен машық игерудің уақытпен шектелмейтінін білдіреді. Адам баласы жастайынан да, есейген шағында да жаңа іс бастап, оны табысты жүргізіп кете алады. Бұл адамға тоқыраудан арылып, үнемі алға ұмтылуға сенім ұялатады.
«Кәсіптің жаманы жоқ» ұғымы адамды қандай қасиетке тәрбиелейді?Бұл түсінік еңбекқорлыққа, қарапайымдылыққа және қоғамдағы барлық кәсіп иелеріне құрметпен қарауға баулиды. Маңдай термен келген таза нан қай кезде де жоғары бағаланып, арсыздық пен бос жүрістен сақтандырады.
Кәсіп қылудың адамды кедейліктен құтқарудағы рөлі қандай?Қолда бар біліктілік пен өнер — сыртқы жағдайларға тәуелді болмайтын рухани әрі материалдық байлық. Кәсіп иесі кез келген ортада сұранысқа ие болып, өзін және жақындарын қамтамасыз етуге қабілетті болады.
Қорыта айтқанда, кәсіп туралы мақал-мәтелдер — ғасырлар елегінен өткен, өміршеңдігін жоймаған дала даналығының көрсеткіші. Адал жұмыс істеп, біліктілігін үздіксіз жетілдірген жан еш уақытта тұрмыстан тарықпайды, керісінше өзіне де, қоғамына да зор шарапатын тигізеді.