Кереге туралы мақалдар: Баспана кеңдігі мен көңіл байлығының үйлесімі
Киіз үйдің негізгі сүйегі әрі қабырғасы саналатын кереге – тек баспананы ұстап тұратын жай ағаш қаңқа ғана емес. Ұлттық дүниетанымда ол тұрақтылықтың, кеңдік пен отбасылық ынтымақтың басты белгісі саналған. Керегенің қанаттары қаншалықты жайылып, үйдің іргесі ауқымды болса, сол шаңырақтың өрісі де соғұрлым биік болмақ. Осы бір қарапайым тұрмыстық жабдық арқылы халқымыз адамның пейілі мен құт-берекесін астастыра жырлаған.
Керегеге қатысты халық мақалдары
Кереге кең болса, үй кең.
***
Керегең кең болса, көңілің кең.
***
Керегесі кең үйдің кедейі жоқ.
Тұрмыстық кеңдіктен ішкі байлыққа дейін: Нақылдар сыры
Баспана өлшемі және жан жайлылығы. Көшпелі тұрмыста үйдің аумағы керегенің жайылуымен анықталған. Алайда бұл ұғым тек шаршы метр немесе сыртқы пішін төңірегінде қалмайды. Тұратын жері жайлы, іргесі кең адамның тынысы ашылып, жан-дүниесі де еркін тыныстайды. Үй ішіндегі қысылтаяңдық пен таршылық адамның көңілін тарылтып, психологиялық қысым туғызса, кеңістік адамға сергектік пен сабыр сыйлайды.
Меймандостық пен рухани молшылық. Дәстүрлі түсінікте керегесі кең үй – ең алдымен көпті сыйдыра алатын, есігі айқара ашық шаңырақ. Мұндай үйге ағайын-туыс, алыс-жақыннан келген жолаушы еркін сыяды. Ал адам көп келген жерде қуаныш пен құт-береке орнайды. Көпшіліктің ықыласы, ақ батасы мен алғысы дарыған шаңырақ ешқашан рухани кедейлік көрмейді. Мұндағы басты байлық мал-мүлікпен емес, шаттыққа толы ортаның қадірімен өлшенеді.
Бүгінгі өмірдегі маңызы
Қазіргі таңда бұл нақылдар заманауи шаңырақтың рухани қабырғасын бекітуге бағыт береді. Қай заманда да отбасының берекесі тек қымбат жиһазбен немесе сәулетті қабырғамен өлшенбейді. Егер үйде түсіністік, кеңпейілділік пен мейірім болмаса, ең зәулім баспананың өзі адамға тар көрінуі мүмкін. Сондықтан керегені кең ету – ең алдымен жүректі таза ұстап, өзгені сыйлай білу, жақындарыңа көңіл бөліп, берекелі орта қалыптастыру дегенді білдіреді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Сұрақ: «Керегең кең болсын» деген тілектің астарында қандай мән бар?
Жауап: Бұл бата – тек үйіңнің көлемі үлкен болсын деген сөз емес. Ол отбасың өсіп-өнсін, дәулетің тасысын, қонағың көп болып, берекең арта берсін деген жан-жақты ізгі ниетті білдіреді.
Сұрақ: Баспананың кеңдігі адамның мінезі мен көңіліне қалай әсер етеді?
Жауап: Тұрмыстық жағдайдың жайлы, жарық әрі кең болуы адамның ішкі үйлесіміне тікелей ықпал етеді. Қысылыс жоқ жерде адамның көңіл-күйі көтеріңкі болып, айналасына деген көзқарасы да кеңейе түседі.
Сұрақ: «Керегесі кең үйдің кедейі жоқ» дегенде байлықтың қай түрі айтылған?
Жауап: Мұнда материалдық дәулетпен қатар рухани толығу меңзеледі. Керегесі кең үйге қонақ көп келеді, ал көптің алғысы мен ақ тілегі сол отбасына құт әкеліп, оны рухани әрі материалдық тапшылықтан сақтайды.
Сұрақ: Керегенің киіз үй құрылымындағы атқаратын негізгі қызметі қандай?
Жауап: Кереге – киіз үйдің жиналмалы негізгі сүйегі әрі тірегі. Ол сыртқы табиғи күштерге, жел мен дауылға төтеп беріп, уықтар арқылы шаңырақты биік ұстап тұруды қамтамасыз етеді.
Түйін
Кереге – өткен күннің тұрмыстық бұйымы ғана емес, халқымыздың кеңдік пен татулықты ту еткен өмірлік философиясы. Баспананың іргесі бекем, керегесі жайылымды болғанда ғана отбасында орнықтылық орнайды. Ал сол шаңырақтың ішін көңілдің кеңдігімен, қонақжай пейілмен толтыру – ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан қастерлі мұрат.