Қазақ халқының дүниетанымында қарапайым жіп тек тігін бұйымы немесе тұрмыстық байланыстыру құралы ғана емес, адамгершіліктің, ар-ұяттың және қоғамдық қатынастардың терең символына айналған. Жіпке қатысты нақылдарда адалдық, мүмкіндіктің шегі, көшбасшыға ілесу салты және өмірлік сабақтар бейнеленген.
Жіп туралы мақалдар тізімі
Ине өткен жерден жіп өтер.
***
Жауыр атқа жіп құйысқан.
***
Ала жібін алмасам, даудың менде не ісі бар. Ел шетіне қонбасам, жаудың менде не ісі бар?!
***
Қысқа жіп күрмеуге келмес.
***
Жылан шаққан ала жіптен қорқады.
Түсіндірме: нақылдардың терең мәні
Ар мен ожданның шекарасы
Қазақ салтында «біреудің ала жібін аттамау» немесе «ала жібін алмау» — өзге біреудің мүлкіне, ақысына қол сұқпаудың кепілі. «Ала жібін алмасам, даудың менде не ісі бар. Ел шетіне қонбасам, жаудың менде не ісі бар?!» деген сөз адал жүрген жанның жүрегінде қорқыныш болмайтынын, пәле-жаланы тек өзінің әрекеті ғана шақыратынын ескертеді. Ар-ожданы таза адам ешкіммен дауласпайды, әділдігіне сенімді болады.
Сабақтастық пен еру үлгісі
«Ине өткен жерден жіп өтер» деген нақыл бір-бірін толықтыратын серіктестікті және ілесу қағидасын білдіреді. Жол салып бастаған бастамашылдың немесе көшбасшының соңынан басқалардың еркіндікпен, кедергісіз ілесетінін көрсетеді. Тұрмыста бұл сөз ерлі-зайыптылардың немесе ажырамас достардың ынтымағына да қатысты жиі қолданылады.
Мүмкіндіктің шектелуі мен жағдайдың ауырлығы
«Қысқа жіп күрмеуге келмес» мәтелі ресурстың, қаражаттың немесе күш-қайраттың жеткіліксіздігінен істің тұралап қалғанын баяндайды. Ұзындығы жетпеген жіпті байлау мүмкін болмайтыны сияқты, мүмкіндігі шектеулі жағдайда үлкен мақсатты орындау қиынға соғады. Ал «Жауыр атқа жіп құйысқан» деген сөз онсыз да қиналған адамға немесе күрделі жағдайға қосымша ауыртпалық түскен сәтті дәл сипаттайды.
Жарақаттан кейінгі сақтық
«Жылан шаққан ала жіптен қорқады» мақалы адамның басынан өткен ауыр соққыдан немесе қателіктен кейінгі психологиялық сақтығын бейнелейді. Қауіптен аман қалған адам соған ұқсас кез келген қауіпсіз жайттан да бойын аулақ ұстап, аса қырағылық танытады.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Жауыр атқа жіп құйысқан» сөзі қандай мағынада қолданылады?Бұл мақал арқасы жараланған, қиналған атқа жіңішке жіп құйысқан батып, азабын арттырғаны сияқты, басынан қиындық өтіп жатқан жанның үстіне қосымша проблема немесе ауыртпалық жамалғанда айтылады.
Мақалдардағы «жіп» метафорасы көбіне нені меңзейді?Жіп байланыс пен жалғастықтың белгісі болумен қатар, адамның өлшеулі мүмкіндіктерін (қысқа жіп), ар-ождан адалдығын (ала жіп) және психологиялық ассоциацияны көрсетеді.
«Ала жіп» неге көбіне қорқынышпен де, адалдықпен де қатар байланыстырылады?Бір қырында ала жіп біреудің хақысы мен шекарасын білдірсе, екінші қырында түсі жыланның шұбар терісіне ұқсайтындықтан, қауіпті басынан кешірген адамның психологиялық сескенуін бейнелейтін образ ретінде алынған.