Адам баласының қоғамдағы қадір-қасиеті оның лауазымымен немесе дүние-мүлкімен емес, кісілік келбетімен бағаланады. Кісілік – бұл тұлғаның ішкі мәдениеті, әдеп пен ізетті өмірлік ұстаным етуі, кез келген жағдайда ар-ождан шегінен шықпауы. Халық даналығы кісіліктің басты өлшемі ретінде кішіпейілділік пен сөзге беріктікті, даулы тұста сабыр сақтап, кеңшілік таныта білуді қояды.
Кісілік тақырыбындағы халық мақалдары
Кішіпейілділік – кішілік емес, кісілік қасиет.
***
Ер жігіт бір күнде бір кісілік, бір күнде мың кісілік.
***
Су да төмен қарай ағады, кішіпейілдік адамға жағады.
***
Кішіпейілділіктен кішірмессің.
***
Кішіпейілділік – кісінің көркі.
***
Айбынды салтын ел бұзбас, адамдық антын ер бұзбас.
***
Екі кісі қағысса, бір кісілік орын бар.
***
Адамдықтан үлкен ат жоқ, наннан үлкен ас жоқ.
***
Адамдықтың белгісі – иіліп сәлем бергені, шын достықтың белгісі – көп кешікпей келгені.
***
Өзі жақсы кісіге, бір кісілік орын бар.
Түсіндірме
Кішіпейілділік – әлсіздік емес, рухани кемелдік
Көп жағдайда қарапайым болуды момындықпен немесе өзін қорғауға дәрменсіздікпен шатастырып жатады. Алайда халық даналығы кішіпейілділікті адамның рухани көркі әрі кісіліктің негізгі діңгегі деп санайды. Асқақтамай, өзгені сыйлай білу адамның қадірін төмендетпейді, керісінше оның ішкі мәдениетінің тереңдігін айқындайды. Табиғатта судың төменге қарай ағып, айналасына өмір сыйлайтыны секілді, қарапайым мінез де өзгелерге тек жылулық пен игі ықпал дарытады.
Жауапты сәттегі азаматтық парыз
Кісіліктің тағы бір қыры – сөзге адалдық пен сын сағатта танылатын жауапкершілік. Жайшылықта көптің бірі болып көрінген азамат басына іс түскенде немесе ортақ мүдде сынға түскенде, мың адамға лайық ерлік пен қайсарлық көрсетуі мүмкін. Өз ұстанымына, адамгершілік сертіне берік болу – тұлғалық сипаттың берік негізі.
Бітімгершілік пен кешірімділік мәдениеті
Пендешілік пен пікір қайшылығы туындаған сәтте байыппен сабыр ету, қарым-қатынасты үзілді-кесілді үзбеу нағыз кісілікке жатады. Екі жақ түсініспеушілікке бой алдырса да, ортада келісімге келерліктей өзара түсіністік пен кеңпейілдікке орын қалдыру маңызды. Жүрегі таза, ниеті түзу жандар үшін әрқашан қоғамда құрметті орын бар, өйткені жақсы адамның болмысы айналасына тыныштық ұялатады.
Күнделікті өмірдегі маңызы
Қазіргі қоғамда кісілік өлшемдері өзара қарым-қатынастың реттеушісі қызметін атқарады. Үлкенге құрметпен сәлемдесу, дос-жаранның көңілін уақтылы аулау, қателікті кешіре білу – осының барлығы күнделікті тұрмыстағы қарапайым, бірақ баға жетпес адамгершілік нормалары. Бұл қасиеттер қарым-қатынасты шынайы әрі сенімді етеді.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ер жігіт бір күнде бір кісілік, бір күнде мың кісілік» мақалының түпкі мағынасы қандай?Бұл мақал адамның ішкі әлеуеті мен мінез қайратының сыналатын тұсын аңғартады. Әдеттегі жағдайда қарапайым өмір сүретін жан елге немесе жақынына көмек қажет болған жауапты сәтте бүкіл қауымның жүгін көтере алатын мықтылық танытады.
«Екі кісі қағысса, бір кісілік орын бар» деген сөз нені меңзейді?Бұл – кикілжің кезінде кешірімге жол қалдыруды ескертетін нақыл. Тіпті үлкен өкпе-реніш болған күннің өзінде де, түсінісу мен ымыраға келудің бір амалы әрдайым табылуы тиіс.
Кішіпейілділіктен адам неге кішіреймейді?Кішіпейілділік – өзіңді төмендету емес, өзгені өзіңдей көру. Менмендіктен арылған адам өзгелердің құрметіне бөленіп, рухани тұрғыда биіктей түседі.
Түйін
Кісілік – адамның өз болмысына берген ең үлкен бағасы. Кішіпейілдікті серік етіп, адами антына адал болу арқылы әрбір адам қоғамдағы өзіне тиесілі орнын құрметпен сақтай алады.