Жақсылық пен парасат ұлағаты: Жақсы туралы мақалдар және олардың терең мәні
Көшпелі қазақ дүниетанымында «жақсы» ұғымы жай ғана мінез-құлықтың сипаты емес, кісілік болмыстың, ар-ұят пен қоғамдық тұтастықтың басты өлшемі болған. Адамның қадір-қасиеті жиған дәулетімен емес, соңына қалдырған игі ісімен, айналасына шашқан шуағымен әрі абыройлы атымен бағаланған. Ізгілік жасау, жақсы мен жаманның ара-жігін ажырата білу — бабалар мұрасындағы ұлттық тәрбиенің алтын арқауы.
Жақсы туралы халық мақалдары
Жақсылыққа жақсылық әр кісінің ісі дүр. Жамандыққа жақсылық, ер кісінің ісі дүр.
***
Жақсылыққа-жақсылық — таң қалдырар іс емес. Жақсылыққа-жамандық — адамдықтың ісі емес.
***
Жақсыға қылған жақсылық өмірінде тозбайды, жаманға қылған жақсылық бір күнгідей болмайды.
***
Жақсы келді дегенше, жарық келді десейші, жақсылықтың уытын алып келді десейші.
***
Жақсымен жүрсең, жақсымен жақсы боларсың, жаманмен жүрсең, жын ұрып, бақсы боларсың.
***
Жамандықты көп қуған, құтылмас пәлеге жолығар. Жақсылықты көп қуған, игілікке молығар.
***
Жақсы жолдың ұзыны жақсы, жаман жолдың қысқасы жақсы.
***
Жақсының өзі де жақсы, сөзі де жақсы.
***
Жақсылық іс қайда болса, жақсы атақ сонда.
***
Жақсы аттың жалын сақтағанша, жақсы жігіттің арын сақта.
Түсіндірме: Жақсылық пен адамгершіліктің өмірлік қырлары
Кешірім мен рух биіктігі
Кез келген жақсылыққа жауап ретінде жылы қабақ таныту — әдептілік пен қалыпты міндет. Алайда өзіңе жасалған қиянат пен жамандыққа кек қумай, парасатпен әрі қайырыммен жауап беру — тек ішкі рухани тегеуріні мықты, жүрегі кең тұлғалардың ғана еншісі. Қазақ ойшылдығында мұндай қадам әлсіздік емес, керісінше, өшпенділік шынжырын үзіп, адамдықты сақтап қалудың биік көрінісі саналады.
Орта таңдау және мінездің қалыптасуы
Адам өзін қоршаған ортаның айнасы іспетті. Парасатты, көреген кісілермен араласу адамды өсіріп, ой-өрісін кеңейтсе, жөнсіз әрі берекесіз орта рухани азғындыққа бастайды. Сондықтан бабаларымыз серік таңдауға аса мән беріп, жақсының сөзі де, ісі де өнеге болатынын ескерткен.
Ар-намыс пен адал бедел
Қоғамдағы абырой мен сый-құрмет жасанды даңқпен емес, адал іспен өлшенеді. Материалдық байлық немесе мал-мүлік өткінші болса, азаматтың ар-ұяты мен игі істері ұрпаққа өшпес мұра болып қалады. Жақсылықты мұрат еткен адам ғана берекелі тірлік кешіп, артында таза атын қалдырады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Сұрақ: Мақалдарда жақсы адам келгенде неге «жарық келді» деп сипатталады?
Жауап: Жақсы адамның өн бойынан жылулық, парасат пен ізгілік есіп тұрады. Оның келуі айналасындағы түйткілді сейілтіп, көңілге үміт пен қуаныш сыйлайтындықтан, халық оны қараңғылықты қуған жарыққа балаған.
Сұрақ: Неліктен жақсылыққа жамандықпен жауап беру айыпталады?
Жауап: Жақсылыққа жамандық жасау — адамгершіліктің ең төменгі сатысы және рақымсыздықтың белгісі. Бұл қоғамдағы сенімді шайқалтып, ізгіліктің таралуына тосқауыл болатындықтан, әдеп қағидаларына мүлдем қайшы деп танылады.
Сұрақ: «Жақсы аттың жалын сақтағанша, жақсы жігіттің арын сақта» мәтелі нені меңзейді?
Жауап: Мұнда көшпелі өмірдегі ең бағалы көлік — жүйрік жылқының өзі адамның ары мен намысынан жоғары тұрмайтыны айтылған. Дүние-мүлікті қорғағаннан гөрі азаматтың ар-ожданы мен қадірін сақтау әлдеқайда маңызды.
Сұрақ: Жақсылық жасаудың адам тағдырына қандай әсері бар?
Жауап: Мақалда айтылғандай, үнемі ізгілікке ұмтылған адам айналасына береке тартып, мол игілікке кенеледі. Ал қастандық пен жамандық қуған жан ерте ме, кеш пе өз кесірінен туындаған кеселге тап болады.