Халық пен елдік ұғымы: таңдаулы мақал-мәтелдер жинағы және мән-мағынасы
Кез келген қоғамның шынайы бағалаушысы әрі тарихи жадының сақтаушысы — халық. Көптің көңілінен шыққан іс оңға басып, халық сынынан өтпеген қадамның баянды болуы екіталай. Ата-баба мұрасындағы ел, жұрт және көпшілік туралы нақылдар жеке азаматтың қоғам алдындағы міндетін, басшының жауапкершілігін және туған топырақтың бағасын нақты айқындап береді.
Халық туралы мақал-мәтелдер
Партия — халықтың көзі, құлағы; партия — халықтың ақыл-шырағы.
***
Халық сүймес, халық сүйген суға да батпас, отқа да күймес.
***
Халық айтпайды, халық айтса, қалт айтпайды.
***
Жақсыны халық мақтар, жаманды халық даттар.
***
Елдің елдігі ерінен танылар, елдің байлығы жерінен танылар.
***
Жаманнан қойсаң жасауыл — жұртыңды жауға алдырар, наданнан қойсаң жасауыл — еліңді дауға алдырар.
***
Кісі елінде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол.
***
Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас.
***
Өзге елге ұл болғанша, өз еліңе құл бол.
***
Адал еңбек елге жеткізер, арам қулық елден кеткізер.
Түсіндірме: нақылдардың тәрбиелік мәні мен мазмұны
Көпшілік пікірі мен әділ таразы
Халықтың көзі қырағы, бағасы тура. Ол жақсы мен жаманды, адал мен арамды қашанда дәл ажыратады. «Халық айтса, қалт айтпайды» және «Жақсыны халық мақтар, жаманды халық даттар» деген пайымдар қоғамдық пікірдің бұлтартпас күшін көрсетеді. Жеке адам өзіне қаншалықты жоғары баға берсе де, оның шынайы орнын ортасы белгілейді. Ал көпшіліктің ықыласына бөленіп, сенімін ақтаған жан кез келген қиындықты еңсере алады.
Басшылық, сенім және жауапкершілік
Ел ішіндегі тыныштық пен мемлекеттің қауіпсіздігі көбіне іске қойылған тұлғаның парасатына байланысты. Біліксіз немесе ниеті бұрыс адамға жауапты міндет тапсырудың зардабы зор болатынын «Жаманнан қойсаң жасауыл…» туралы нақыл ашық ескертеді. Ел тағдыры білікті де парасатты азаматтардың қолында болғанда ғана қоғам өркендейді, ал жердің құнары мен қазынасы халықтың игілігіне айналады.
Туған топырақ қадірі және адалдық принципі
Өз жұртыңның ортасында қарапайым қызмет ету — жат жердегі мансаптан әлдеқайда биік мұрат. Ата-бабаларымыз адамның қадір-қасиеті тек өз топырағында толық ашылатынын «ұлтан» мен «сұлтан» ұғымдарын салыстыра отырып дәлелдеген. Мұнымен қоса, елге қызмет етудің басты өлшемі — таза еңбек. Қулық-сұмдықпен уақытша пайда тапқан адамның түбінде абыройдан айырылып, жұрттан шеттетілетіні өмірлік заңдылық саналады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Неліктен көпшіліктің берген бағасы ең әділ сын саналады?
Өйткені халық жеке мүддеден тыс, ортақ игілік пен нақты істің нәтижесіне қарай үкім шығарады. Уақыт сынынан өткен іс-әрекеттер мен кісілік қасиеттер қашанда жұрттың көз алдында көрініп тұрады.
«Жасауыл» туралы мақалдың қазіргі басқару ісіндегі маңызы қандай?
Бұл мақал кез келген ұйымда немесе қоғамдық салада кадр таңдаудың аса маңызды екенін білдіреді. Қабілетсіз немесе білімі таяз адамға билік пен жауапкершілік берілсе, ол дау мен берекесіздікке соқтырады.
Өзге елдегі биік лауазымнан өз елінде қарапайым болу неге артық қойылған?
Жат елде адамның тамыры болмайды, ол қашанда бөгде болып қала береді. Ал өз жұртыңда адал атқарылған әрбір кішігірім іс жалпы ортақ үйіңді көркейтуге тікелей үлес қосады.
Адал еңбек пен арам қулықтың қоғамдағы салдары қандай?
Адал маңдай термен келген табыс адамды жұртына сыйлы етеді және қатарға қосады, ал қулық пен алдауға сүйенген әрекет ерте ме, кеш пе әшкереленіп, адамды ел сенімінен біржола айырады.
Қорытынды
Халық пен ел тақырыбындағы мақал-мәтелдер — құр ұран емес, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан өмір сүру философиясы. Олар жеке адамды қарапайым болуға, ел сенімін ақтауға, өз еңбегін Отан мүддесімен ұштастыруға бағыттайды.