Адам баласының ой-өрісін кеңейтіп, дүниетанымын байытатын басты құрал – кітап. Ғасырлар бойы ұрпақтан ұрпаққа жеткен мақал-мәтелдер кітаптың тек парақ пен сиядан тұратын зат емес, адамның ішкі рухани көзін ашатын шамшырақ екенін дөп басып көрсетеді.
Кітап және білім туралы мақал-мәтелдер
Кітап, ғалым – тілсіз мұғалім.
***
Кітап – көзі жұмыққа арзан, көзі ашыққа маржан.
***
Көзге түсер ісің жоқ, көп оқыған адамсың; кітап артқан бір есек, түк білмейтін надансың.
***
Наданмен дос болғанша, кітаппен дос бол.
***
Өлтіретін молда көп, өртейтін кітап көп.
***
Білекті бірді жығар, білімді мыңды жығар.
***
Білімдіге дүние жарық, білімсіздің күні ғаріп.
***
Қына тасқа бітеді, білім басқа бітеді.
***
Білім таппай мақтанба, өнер таппай баптанба.
Рухани көзді ашу және кітаптың танымдық мәні
Кітапты адамзаттың ең сенімді серігіне балау – көшпелі жұрттың сөзге, ойға деген аса зор құрметінен туған. Ол сөйлемей-ақ жол көрсетеді, үндемей-ақ ақыл қосады. Алайда оның құндылығы оқырманның таным деңгейіне тікелей байланысты. Білімнің қадірін түсінбейтін, өресі таяз жанға кітап жай ғана қағаз болып көрінсе, парасаты биік, зерделі адам үшін ол – баға жетпес маржан. Адам жанына нұр құйып, көңіл түкпіріндегі сауалдарға жауап беретін кітап қана шын мәнінде көкірек көзін аша алады.
«Кітап артқан есек» метафорасы және қазіргі ақпарат ағыны
Халық даналығы кітапты жай жинап немесе оқығанын өмірде қолдана алмауды өткір сынға алған. Мәтінді жатқа біліп, бірақ одан өнеге алмаған, қоғамға не өзіне титімдей пайдасы жоқ адамды арқасына ауыр жүк артқан бейшара мақұлықпен салыстыруында терең философия жатыр. Қазіргі ақпарат тасқыны дәуірінде бұл ескертудің маңызы тіптен арта түсті. Бүгінде мыңдаған кітапты электронды түрде сақтап, бетін ғана жүгіртіп оқитын, бірақ соның бір жолын да санасына сіңірмейтін жағдайлар жиі кездеседі. Білім – жай жаттанды ақпарат емес, ол адамның ісімен, мінезімен және парасатымен өлшенетін тірі қасиет.
Білім мен надандықтың мәңгілік тартысы
Білектің күші шектеулі, ал парасаттың өрісі шексіз. Бір сәттік қара күш бір ғана қарсыласты бағындырса, оқыған, көзі ашық жан ақылымен мыңды бастап, күрделі мәселенің түйінін шешеді. Сонымен қатар надан адамның ортасынан гөрі кітаппен сырласу адамның ішкі болмысын таза ұстайды. Білім – адамның басына қонатын, еңбекпен, үздіксіз ізденіспен келетін байлық. Сондықтан нақты нәтижеге, терең ілімге жетпей жатып құр мақтанышқа бой алдыру – білімсіздіктің айқын көрінісі.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Көзге түсер ісің жоқ, көп оқыған адамсың; кітап артқан бір есек, түк білмейтін надансың» мақалы нені меңзейді?Бұл нақыл тек құрғақ жаттанды мәліметке малданып, оны өмірде кәдеге жаратпайтын, іс-әрекеті біліміне сай келмейтін адамның бос әурешілігін сынайды. Білім көңілге тоқылып, пайдалы іске айналмаса, оның еш қадірі жоқ.
Неліктен кітап «тілсіз мұғалім» деп сипатталады?Кітап дауыстап сөйлемесе де, адамға ғасырлар даналығын, ғалымдардың жиған тәжірибесі мен өмірлік сабақтарын үнсіз үйретеді. Ол – өз бетінше ізденген адамға тура жол сілтейтін жетекші.
«Білекті бірді жығар, білімді мыңды жығар» сөзінің бүгінгі замандағы маңызы қандай?Бұл ой дене күшінен гөрі зерде мен интеллектінің, ғылым мен біліктіліктің үстемдігін білдіреді. Қазіргі дамыған әлемде де негізгі күш пен жетістік білім арқылы келеді.
Ой түйін
Кітап оқу – сан қуып парақ тауысу емес, әр ойдың астарына үңіліп, оны өз болмысыңа дарыту. Халық айтқан әрбір нақыл адамды мазмұнды оқуға, білімді санамен ұғынып, өмірлік іспен бекітуге үндейді.