Қазақ халқының түсінігінде өнер ұғымы тек сахналық ән-күймен шектелмейді. Көшпелі тұрмыста өнер деп адамның кез келген істі шебер атқаруын, тұрмысқа қажетті қолөнерді, ұсталықты, аңшылық пен сөз қадірін түсіну дағдысын атаған. Шеберлік пен кәсіп – адамды таршылықтан құтқаратын, қиын сәтте жол тауып беретін өмірлік тірек. Осы себепті өнер туралы мақал-мәтелдер ең алдымен еңбекке, ізденіске және кез келген салада білікті болуға үндейді.
Өнер және шеберлік туралы мақалдар
Ерінбей еңбек қыл, жалықпай өнер біл.
***
Ер өнерімен мақтансын.
***
Өнерлі жігіт өрде озар, өнерсіз жігіт жер соғар.
***
Өнерлі өрге жүзеді.
***
Өнерді үйрен де, жирен.
***
Көк темір көре өлтірмес, өнерліге өлім жоқ.
***
Жігіт адамға жетпіс өнер де аз.
***
Өнерлінің өрісі ұзақ.
***
Талаптымен таласпа, өнер ердің қанаты.
***
Ақыл көпке жеткізер, өнер көкке жеткізер.
Мақалдардың мағыналық түсіндірмесі
Еңбек пен үздіксіз ізденіс
Қандай да бір істе шеберлікке жету тек табандылық пен маңдай тердің арқасында жүзеге асады. «Ерінбей еңбек қыл, жалықпай өнер біл» деген өсиет кәсіби біліктіліктің дайын күйінде келмейтінін, оған жүйелі жаттығу мен тынымсыз еңбек қажет екенін еске салады. Талаптанып, өз ісін жетілдіруге ұмтылған адам үшін өнер биікке көтеретін қанат іспетті.
Өнерлінің артықшылығы мен өміршеңдігі
Нақты кәсіп пен дағдыға ие болған жан өмірдің сан қилы сынағында дәрменсіз қалмайды. «Өнерлі өрге жүзеді», «Өнерлінің өрісі ұзақ» деген тұжырымдар шебердің мүмкіндігі кең, қиындыққа төзімді келетінін дәлелдейді. Керісінше, қолында ешқандай ісі жоқ адам өз орнын таба алмай, өкініште қалуы мүмкін. Сонымен бірге жасаған бұйымы мен қалдырған игі мұрасы ұрпақ жадында сақталатындықтан, халық даналығы «өнерліге өлім жоқ» деп түйіндейді.
Әмбебап шеберлік және кәсіби дағды
«Жігіт адамға жетпіс өнер де аз» деген нақыл бір ғана бағытпен тоқтап қалмай, жан-жақты дамудың қажеттігін алға тартады. Кез келген ортада өзінің білігімен, ісімен көзге түскен адам әрдайым құрметке лайық. Бүгінгі заманда да бірнеше салада қатар дағды қалыптастырып, жаңа технология мен кәсіпті игеру – осы әмбебаптық қағидасының тікелей жалғасы.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Өнерлі өрге жүзеді» деген сөздің астарлы мағынасы қандай?Өзен ағысына қарсы жүзу үлкен күш пен шеберлікті қажет ететіні сияқты, өнері мен нақты білігі бар адам да өмірдегі кедергілерді еңсеріп, биік жетістіктерге жете алады. Бұл нақыл шеберліктің берік тірек болатынын меңзейді.
«Өнерді үйрен де, жирен» деген нені білдіреді?Бұл жердегі мән адамның пайдалы дағды мен өнерді меңгеруі, бірақ оны жамандыққа немесе орынсыз мақсаттарға қолданбауы, теріс қылықтардан бойын аулақ ұстауы керектігін білдіреді.
Неліктен «өнерліге өлім жоқ» деп айтылған?Өз ісінің шебері жасаған сапалы еңбегі, артына қалдырған құнды туындылары мен рухани мұрасы арқылы халық жадында өмір сүреді. Адам дүниеден өтсе де, оның шеберлігі ұрпақтан-ұрпаққа жетеді.
Жігітке жетпіс өнердің де аз санатылуының сыры неде?Бұл – адамды шектеулі біліммен тоқтап қалмай, үнемі дамуға, тұрмыста да, қоғамда да жан-жақты болуға шақыру. Бірнеше кәсіп пен дағдыны меңгерген адам кез келген жағдайда өзін және жақындарын асырай алады.