Достық туралы мақал-мәтелдер: мәні мен тағылымы
Қазақ дүниетанымында достық — адамның кісілік келбетін, сенімділігі мен ішкі тұрақтылығын сынайтын биік өлшем. Адал серік табу мен оны қадірлей білу өмірдің мәнін тереңдетеді. Ата-бабамыз осы қасиетті қарым-қатынастың барлық қырын бір ауыз сөзге сыйғызып, кейінгі ұрпаққа өмірлік бағдар ретінде қалдырған.
Достық туралы мақалдар жинағы
Саудада достық жоқ.
***
Дос жылатып айтады, душпан күлдіртіп айтады.
***
Жаман достан мың сақтан.
***
Жаман жолдастан жақсы дұшпан артық.
***
Дос та дос, дұшпан да дос мал барында.
***
Ағаш тамырымен мықты, Адам дос-жарымен мықты.
***
Дос — ажарың, жолдас — базарың.
***
Дос бергеннің түсіне қарама.
***
Дос болсаң берік бол, досыңа серік бол.
***
Айтулы достың малы бір, кемедегінің жаны бір
Адалдық пен ащы шындық
«Дос жылатып айтады, душпан күлдіртіп айтады.»Түсіндірме: Шын жанашыр адам кемшілікті жасырмай, дер кезінде бетке айтады. Бұл сөз алғашында көңілге ауыр тиіп, мұңайтқанымен, түбінде қатені түзеп, дұрыс жолға түсуге көмектеседі. Ал арам пиғылды кісі бетке күліп қарап, адамның құрдымға кетуіне көз жұма қарайды.
«Дос болсаң берік бол, досыңа серік бол.»Түсіндірме: Жолдастық жай ғана таныстық емес, тұрақтылық пен адалдықты қажет ететін үлкен жауапкершілік. Басқа күн туғанда жалтақтамай, қиындықты бірге бөлісе білу — нағыз серіктіктің басты шарты.
Пайдакүнемдік пен жаман серіктен сақтану
«Саудада достық жоқ.»Түсіндірме: Қаржы мен есеп бар жерде эмоция мен достық сезімдер көбіне артта қалады. Мал-мүлік пен пайда қуған ортада жеке мүдде басым түсетіндіктен, іскерлік пен риясыз достықты шатастырмаған абзал.
«Дос та дос, дұшпан да дос мал барында.»Түсіндірме: Адамда дәулет пен абырой барда маңайына үймелейтіндердің барлығы бірдей шын жанашыр бола бермейді. Байлықтың буымен жүргенде жақсы мен жаманның парқын ажырату қиынға соғады.
«Жаман достан мың сақтан.» және «Жаман жолдастан жақсы дұшпан артық.»Түсіндірме: Сенімге кіріп, ту сыртыңнан пышақ сұғатын екіжүзді жақының ашық қарсыластан да қауіпті. Себебі дұшпанның қадамы алдын ала белгілі болса, жаман серіктің опасыздығы күтпеген сәтте орны толмас соққы болып тиеді.
Бірлік, береке және өзара сыйластық
«Ағаш тамырымен мықты, Адам дос-жарымен мықты.»Түсіндірме: Тереңге тамыр жайған алып бәйтеректі дауыл құлата алмайтыны секілді, адал достары бар кісі де өмірдің ауыртпалығына қасқая қарсы тұрады. Адамның қоғамдағы күші — оның жанашыр серіктерімен өлшенеді.
«Дос — ажарың, жолдас — базарың.»Түсіндірме: Кісінің кім екені оның айналасындағы жолдастарына қарап бағаланады. Жақсы орта адамның мерейін өсіріп, өмірін мәнді әрі қызықты қылады.
«Дос бергеннің түсіне қарама.»Түсіндірме: Жақын адамның ұсынған сыйында заттың бағасы немесе сәні емес, оның көңілі мен риясыз пейілі басты орында тұруға тиіс.
«Айтулы достың малы бір, кемедегінің жаны бір»Түсіндірме: Бір мақсатқа жұмылған, сынақтан өткен достардың қуанышы да, мұқтаждығы да ортақ болады. Олар тағдырдың толқынында бір кемедегідей біртұтас күй кешеді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Неліктен қазақ нақылында жаман жолдас дұшпаннан да қауіпті саналады?Ашық қарсыластың ниеті әу бастан мәлім, сондықтан адам одан үнемі қорғануға дайын тұрады. Ал сенім артып, сырыңды ашқан жаман жолдас ең әлсіз тұсыңды біліп, ең қиын шақта сатып кетуі мүмкін.
«Саудада достық жоқ» ұстанымын қазіргі күнде қалай түсінген жөн?Бұл қағида жақын адамдар арасындағы кәсіби және қаржылық мәселелердің ашық, нақты әрі келісімге сай жүргізілуі керектігін меңзейді. Есепсіздік пен жауапсыздық туындаған жерде көпжылдық достықтың өзі бұзылып жатады.
«Дос бергеннің түсіне қарама» деген сөз қандай адамгершілік қасиетті тәрбиелейді?Бұл қағида адамды дүниеқоңыздықтан арылтып, заттың сыртқы құнынан гөрі адамның шынайы ниеті мен сыйластығын жоғары бағалауға үйретеді.
Адамның мықтылығы неліктен ағаштың тамырымен салыстырылады?Өйткені адам жалғыз өзі өмірдің ауыр күйзелістеріне төтеп бере алмайды. Сенімді дос-жар мен орта — адамның рухани тірегі әрі қиын сәтте құламауына кепіл болатын тамыры іспетті.