Әлеуметтік желідегі тазалық жайлы кеңестердің көбі көпіршіп қайнаған қоспадан басталады. Ас содасына сірке суын құйған сәтте бұрқырай түсетін реакция кез келген кірді лезде жоятындай әсер қалдырады. Алайда бұл — көзбояушылық. Ыдыста немесе тазалағыңыз келген бетте реакциядан соң не қалатынын білесіз бе? Бар болғаны тұзды су мен аздаған натрий ацетаты. Бұл қоспаның тазалағыш қасиеті кәдімгі судан аспайды. Жылдар бойы дәл осы тәсілге сеніп, уақытыңыз бен еңбегіңізді босқа кетірген болып шықтыңыз.
Мектеп химиясы: көпіршіктер қайда жоғалады?
Бар сыр қарапайым химиялық теңдеуде жатыр. Ас содасы (натрий гидрокарбонаты) — сілтілік зат. Ал сірке суы (сірке қышқылы) — айқын қышқыл. Екеуін бір ыдысқа тоғыстырғанда қас қағым сәтте бейтараптану реакциясы жүреді.
Көзге керемет көрінетін сол бір көпіршіктер — бостандыққа шығып, ауаға ұшып кеткен көмірқышқыл газы. Екі белсенді зат бірін-бірі жойып біткен соң, майды да, қақты да кетіретін күш қалмайды. Сондықтан бұл қос құралды араластырмай, керісінше бір-бірінен бөлек ұстау керек.
Ас содасының жеке дара күші
Соданың тазалау шеберлігі оның сілтілік табиғаты мен құрылымында. Ол органикалық заттарды, әсіресе қатқан майды оңай жібітеді және нәзік абразив ретінде қызмет етеді.
- Қайда қолдану керек: газ немесе электр плитасының үсті, майы сіңген табалар, күйік шалған қазандар, тот баспайтын болаттан жасалған раковиналар. Соданы аздаған сумен ботқа күйіне келтіріп жақсаңыз, бетті сырмай, майды толықтай қорытып шығарады.
- Қай жерге тигізуге болмайды: алюминий ыдыстарға (металл қарайып, тотығады) және қорғаныш қабаты жоқ табиғи ағаш беттерге қолданбаңыз.
Сірке суының дербес қауқары
Сірке суы — минералды шөгінділердің қас жауы. Оның қышқылды ортасы сілтілі қақтарды химиялық тұрғыда ерітіп жібереді.
- Қайда қолдану керек: шәйнектегі әк қағы (накипь), хромдалған шүмектердегі су дақтары, душ кабинасының шынылары, кафель арасындағы саңылаулар. Сонымен қатар ол тоңазытқыштағы немесе қоқыс шелегіндегі өткір иістерді басады.
- Қай жерге тигізуге болмайды: мәрмәр (мрамор), гранит сынды табиғи тастарға тигізбеңіз, себебі қышқыл тастың бетін жеп, күңгірттендіріп тастайды. Сондай-ақ пышақ жүздеріне тисе, металды мұқалтады.
Құбыр тазалау: сода мен сірке суын қосуға болатын жалғыз жағдай
Бұл екі құралды қатар қолданудың бір ғана ақталған жолы бар — ол бітелген кәріз құбырын тазарту. Бірақ мұндағы мақсат ерітінді жасау емес, газ қысымын пайдалану.
- Құбыр тесігіне жарты кесе құрғақ сода салыңыз.
- Артынша бір кесе сірке суын құйыңыз.
- Ең бастысы: тесікті дереу шүберекпен немесе тығынмен мықтап жабыңыз.
Тар түтіктің ішінде көмірқышқыл газы күрт ұлғайып, жоғары қысым тудырады. Газ ауаға шыға алмай, құбыр ішіндегі тұрып қалған шаш пен кір қалдықтарын төмен қарай механикалық күшпен итеріп тастайды. 15 минуттан соң тығынды ашып, артынан қайнаған ыстық су құйып жіберсеңіз жеткілікті.
Қай ластануға қайсысы қажет? Жылдам бағдар
Ластану түрі
Не қолданамыз?
Қалай әсер етеді?
Табадағы қатқан май, күйік
Ас содасы (сумен езілген)
Сілті майды ыдыратады, жұмсақ ұнтақ қырып түсіреді
Шәйнектегі әк қағы
Сірке суы
Қышқыл минералды шөгіндіні ерітеді
Шүмектегі ақ дақтар мен жылтыр жоғалуы
Сірке суы (бүріккішпен)
Тұз қабатын жойып, хромды жарқыратады
Тоңазытқыштағы өткір иіс
Ас содасы (ашық кеседе)
Иіс бөлшектерін өзіне тартып, сіңіріп алады
Су баяу ағатын құбыр
Сода + сірке суы + тығын
Түзілген газ тығынды алға қарай сығып шығарады
Химия заңын білу — үй шаруасын әлдеқайда жеңілдетеді әрі қалтаны үнемдейді. Ендігіде сода мен сірке суын бір табаққа құйып, күшін босқа жоймаңыз. Екеуін өз орнымен, дербес пайдаланып, тазалыққа аз уақытта қол жеткізіңіз.