Жарлылық пен жоқшылық туралы мақал-мәтелдер: халық даналығы және өмірлік мәні
Қазақ халқының дәстүрлі түсінігінде дүние-мүлік қолдың кірі саналғанмен, тұрмыстық тауқымет пен кедейліктің салмағы ешқашан жеңіл бағаланбаған. Жоқшылық адамның тұрмысын тарылтып, мүмкіндігін шектегенімен, оның рухани қадір-қасиетін төмендетпеуге тиіс деген мызғымас қағида болған. Ұлттық сөз өнеріндегі жарлылыққа қатысты нақылдар – әлеуметтік теңсіздікті, пенделік шарасыздықты және адамгершілік сынды қатар безбендейтін өмірлік тәжірибенің айнасы.
Таңдаулы мақал-мәтелдер
Жарлының жалғыз тоқтысы бар.
***
Жарлы болсаң да, арлы бол.
***
Жарлылықта жалғандық бар.
***
Жарлының жаны тәтті.
***
Жарлының малы — бір-ақ тай.
***
Кедейдің келді заманы, бәйгеден келді шабаны.
***
Кедейдің керегі — бірлік.
***
Жоқшылық жомарт етпейді.
***
Кедейдің үйі — күлкі, байдың үйі — бүлкі.
***
Кедейдің аузы асқа тисе, мұрны қанар.
Түсіндірме: халық танымындағы кедейлік пен ар-ұят мәселесі
Ар мен дәулеттің безбені
Қазақ көзқарасында адамның шын мәніндегі биіктігі мал-мүлкімен емес, ар-ожданымен өлшенеді. Материалдық тұрғыдан қаншалықты тарықса да, адамгершілік қалыпты сақтап қалу – басты мұрат. Сонымен қатар, мұқтаждықтың кейде адамды амалсыз әрекетке, алдауға немесе сырт көзге өтірік күлуге итермелейтін психологиялық қыры да жасырылмаған. Жоқшылық адамның мінезін сынаққа салып, ішкі болмысын сынайды.
Жан тыныштығы және барға қанағат ету
Көп мал мен байлық көбіне үрей мен үнемі сақтықты талап етсе, қарапайым тұрмыс кейде жан тыныштығы мен шаттыққа жол ашады. Дүниесі аз адамның көңілі алаңсыз, күлкісі шынайы болуы әбден мүмкін. Бұл ретте аз ғана нәпақамен күн көріп жүрген жанның өмірге деген құштарлығы мен жанының тәттілігі ерекше бағаланады. Өйткені қиындық көріп өскен адам өмірдің әр сәтін тереңірек сезінеді.
Шарасыздық пен бірліктің қажеттілігі
Кедейлік кейде адамның жолын байлап, тіпті қуанышқа қол созған сәтте де кенеттен кедергіге тап қылатын қырсық ретінде сипатталады. Мұндай сәтсіздіктерден жалғыз күресіп шығу мүмкін емес. Сондықтан әлеуметтік әлсіздікті еңсерудің бірден-бір жолы ретінде ауызбіршілік пен өзара ынтымақ алға тартылады. Қолда байлық болмаса да, күш біріктірген ортада тұрмыстың ауыртпалығы жеңілдей түседі.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Кедейдің үйі — күлкі, байдың үйі — бүлкі» мәтеліндегі басты ой қандай?Бұл жерде дүниенің көлемі бақыт пен тыныштықтың кепілі бола алмайтыны көрсетілген. Дәулеті шалқыған үйде малды сақтау мен қорғау уайымы басым болса, тұрмысы қарапайым үйде адамдардың көңілі алаңсыз, күлкісі еркін болады.
«Жоқшылық жомарт етпейді» сөзі нені аңғартады?Бұл – адам мүмкіндігінің шектеулілігін білдіретін шынайы көзқарас. Ниеті түзу, көңілі кең адамның өзі қолында беруге артық заты болмағандықтан мәрттік таныта алмайды, яғни жомарттық жасай алмау сараңдықтан емес, мұқтаждықтан туындайды.
«Кедейдің аузы асқа тисе, мұрны қанар» деген сөз қай кезде қолданылады?Бұл нақыл сәтсіздікке ұшырағанда, енді ғана бір игілікке немесе қуанышқа қол жеткізген сәтте кенеттен жаңа кедергі шығып, жолы болмай қалған жағдайды бейнелеу үшін айтылады.
Түйін
Жарлылық туралы халық мақалдары – тек мұқтаждықтың күйін баяндау емес, адамның адамдық қалпын, өмір сүруге құштарлығын және қоғамдағы бірліктің қажеттілігін көрсететін тәрбиелік құрал. Дүние ауыспалы болғанымен, ар мен ауызбіршіліктің құны мәңгілік екенін бұл нақылдар айқын аңғартады.
SEO ақпараты
Focus keyphrase: жарлылық туралы мақал-мәтелдер