Дәстүрлі қазақ дүниетанымында жар ұғымы тек некелік байланыспен шектелмейді. Ол — адамның тағдыр жолындағы сенімді серігі, қуаныш пен ауыртпалықты тең көтеретін тірегі әрі рухани сыңары. Ер мен әйелдің бас қосып, бір шаңырақ көтеруі жеке жауапкершілікпен қатар үлкен сабырды, адалдық пен парасаттылықты талап етеді. Халық даналығы осы қасиеттерді ықшам да мағыналы нақыл сөздер арқылы бекітіп, ұрпаққа өмірлік бағдар етіп қалдырған.
Жар туралы халық мақалдары
Жақсы қатын жарының жақсысын асырар, жаманын жасырар.
***
Салақ қатын тұтқышқа жарымас.
***
Жарымды алған құдайдың келіні мендей жыласын.
***
Жар таңдасаң көзіңе сенбе, Жұрттың айтқан сөзіне сен.
***
Жарлыға жаратқан ғана жар болар.
***
Ұят қымбат, ар қымбат, Жаның сүйген жар қымбат.
***
Жарың — жан жолдасың.
***
Жан қимақ бар, Жар қимақ жоқ.
***
Ел малсыз болмас, Жігіт жарсыз болмас.
Түсіндірме: нақылдардың өмірлік тағылымы
Жар таңдау және көрегендік
Өмірлік серік таңдау — адам болмысындағы ең жауапты кезеңдердің бірі. Сыртқы көрік немесе өткінші әсер алдамшы болуы мүмкін, ал кісінің адамгершілігі, тәрбиесі мен тектілігі уақыт сынынан сүрінбей өткен орта пікірімен анықталады. Сол себепті халық нақылы серік іздегенде жеке көздің құмарына ғана жүгінбей, көптің байыпты бағасына құлақ асуды өсиет етеді.
Отбасындағы жарасым мен ұқыптылық
Шаңырақтың берекесі екі жақтың бір-бірін толықтыруына, кемшілігін кешіріп, артықшылығын бағалай білуіне тікелей байланысты. Ақылды жар ерінің абыройын асырып, отбасының ішкі құпиясын сақтай біледі. Сонымен қатар үй тұрмысындағы ұқыптылық пен тазалық та күнделікті тірліктің жүйелі жүруіне, ошақтың берекесіне негіз болады.
Адалдық, сезім және жан жолдастық
Адам баласы үшін ар-намыс пен ұят қандай биік құндылық болса, шын сүйген, көңілі жарасқан жар да сондай қастерлі. «Жарың — жан жолдасың» деген сөз екеуара қатынастың жай ғана одақ емес, рухани тұтастық екенін білдіреді. Жарға деген адалдық — қиын-қыстау сәтте де оны өзгеге қимайтын терең сезім мен жауапкершіліктің көрінісі.
Сөз мәні: пана мен демеуші
Тілдік қолданыста «жар» сөзі кейде қолдаушы, медет беруші мәнінде де кездеседі. Дүние-мүлкі аз, қолдаушысы жоқ бейшара жанға Жаратқанның өзі пана әрі медет болады деген наным адамды үмітсіздіктен сақтап, рухани сабырлылыққа тәрбиелейді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Өмірлік серік таңдауда жұрттың пікіріне неге ерекше мән берілген?Ғашықтық сезім адамның сыни көзқарасын көлегейлеп, қателіктерді байқатпауы мүмкін. Ал айналадағы ел-жұрт кісінің мінез-құлқын, іс-әрекетін, тәрбиесін сырттай сабырмен бақылап, шынайы баға бере алады.
«Жақсысын асырып, жаманын жасыру» қағидасы қазіргі отбасы үшін қаншалықты өзекті?Бұл қағида — ерлі-зайыптылар арасындағы өзара құрметтің кепілі. Бір-бірінің кемшілігін елге жария етпей, іштей түзетуге тырысу және жақсы жақтарын қолдау отбасының беріктігін нығайтады.
«Жан қимақ бар, Жар қимақ жоқ» деген ұғымның астарында не жатыр?Бұл нақыл сүйген жарға деген айрықша адалдықты білдіреді. Адам белгілі бір ұлы мақсат немесе парыз үшін өз жанын құрбан етуге барса да, сүйген жарын ешкімге бермейді, оны өзгемен бөлісуге дәті бармайды.
«Жарлыға жаратқан ғана жар болар» деген сөздегі «жар» қандай мағына береді?Мұндағы сөз отбасылық серік емес, қолдаушы, болысушы, қорғаушы мағынасында қолданылған. Қоғамда әлсіз, кедей қалған адамға Жаратқан Иенің рақымы демеу болады деген рухани сенім көрініс тапқан.