Адам баласының қоғамдағы тыныштығы, жеке өмірдегі бақыты мен тұрмыстық берекесі ең алдымен өзара түсіністіктен бастау алады. Қазақ дүниетанымында татулық — құрғақ тыныштық қана емес, адамдардың бір-біріне деген құрметі, ортақ игілікке бағытталған рухани тұтастығы. Араздықтың түбі жоқшылық пен күйзеліске апарарын, ал ауызбіршіліктің кез келген қиындықты жеңілдетерін бабалар сөзі тайға таңба басқандай көрсетіп келеді.
Татулық туралы мақалдар
Ынтымақ — оқ өтпес сауыт, татулық — тамаша сауық.
***
Татулық — байлық.
***
Тату болсаң балдай бол, ащы болсаң тұздай бол.
***
Татулықта табыс мол.
***
Көпшіліктің қолы ұзын.
***
Жартыны жарып жеген — татулықтың белгісі.
***
Су мен отта татулық жоқ.
***
Тырнақ пен тістің етіндей, татулықта түйткүл жоқ.
***
Атасы бірдің арасындағы араздақ өшпейді, анасы бірдің арасындағы татулық көшпейді.
Түсіндірме: Мақалдардың мағыналық қабаттары
Береке мен ортақтастық
«Жартыны жарып жеген — татулықтың белгісі» деген нақыл қанағат пен бөлісе білу мәдениетін көрсетеді. Бар мен жоқты тең көріп, асты да, қайғыны да бөлісе білген ортада тартыс пен қызғанышқа орын қалмайды. Осындай адал пейіл үстемдік құрған жерде кәсіп алға басып, ырыс еселенеді. Мұны халық даналығы «Татулықта табыс мол» және «Татулық — байлық» деп тұжырымдайды.
Шектен шықпау мен қарым-қатынас өлшемі
Адамдармен қарым-қатынаста парасаттылық пен өлшем сақтау аса маңызды. «Тату болсаң балдай бол, ащы болсаң тұздай бол» деген сөз реніштің өзінде шектен шықпауды, шекараны сақтауды ескертеді. Тұз астың дәмін келтіретін мөлшерде ғана пайдалы, ал одан асып кетсе, дәмді бұзады. Сол секілді пендешілікпен қақтығыс туындаған күннің өзінде адамдық қасиет пен сыйластықты жоғалтпау парыз.
Бірлік, қорған және шынайы үйлесім
«Ынтымақ — оқ өтпес сауыт, татулық — тамаша сауық» мақалы бірлікті адамды да, бүкіл қауымды да сыртқы қауіптен қорғайтын берік қалқан ретінде сипаттайды. Ал тату тіршілік — адамның өмірін мерекеге айналдыратын қуаныш көзі. «Тырнақ пен тістің етіндей, татулықта түйткүл жоқ» делінгендей, шынайы жанашырлық орнаған арақатынаста ешқандай күмән мен күдікке жол қалмайды. Керісінше, «Су мен отта татулық жоқ» қағидасы табиғаты қарама-қайшы, ниеті үйлеспейтін құбылыстардың бір жерде бейбіт тоғыса алмайтынын еске салады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Татулықты неліктен «тамаша сауыққа» теңейді?
Сауық — адамның көңілін жадырататын, шаттық сыйлайтын жағдай. Араздасу мен реніш болмаған ортада күнделікті тіршіліктің өзі алаңсыз, жеңіл әрі мерекедей көңілді өтеді. Сондықтан татулық адамның жан дүниесіне сауық-сайрандай қуаныш сыйлайды.
«Жартыны жарып жеу» татулықтың қандай өлшемін білдіреді?
Бұл сөз қолда бар азын-аулақ несібені, қуаныш пен қиыншылықты жақын адамдармен бөлісе алу мәдениетін көрсетеді. Қанағат пен бауырмалдық бар жерде ғана ынтымақ берік болады.
«Су мен отта татулық жоқ» деген нені аңғартады?
Бұл табиғи қарама-қайшылыққа құрылған теңеу. Су отты өшіреді, ал от суды құрғатады. Дәл сол сияқты, түбегейлі пиғылы жат, бірін-бірі жоққа шығаратын ниеттер мен ұстанымдар арасында татулықтың орнауы мүмкін емес.
Түйін
Татулық — дайын күйінде келе салатын құндылық емес, ол әр адамның кешірімділігі мен парасатына, жанашырлығына сүйенетін ортақ еңбек. Бабалар нақылындағы ынтымақ қағидаларын санаға түйіп, өмірлік ұстанымға айналдыру — берекелі қоғам мен бейбіт тірліктің басты кепілі.