Шам мен шырақ туралы мақалдар: Жарық пен білім мәні
Дәстүрлі дүниетанымда шам мен шырақ тек қараңғы түнекті сейілтетін тұрмыстық зат қана емес, адамның ішкі парасаты мен өмірлік күш-жігерінің айқын бейнесі ретінде қабылданған. Айналасына нұр төгетін от көзі – білімнің, үміттің әрі ізгіліктің өлшемі. Тіршілікте шам жағу жақсылықтың басы, ал шырақтың сөнуі қайғы мен тоқыраудың көрінісі ретінде сипатталады.
Шам және шырақ туралы мақалдар жинағы
Өнер ағып жатқан бұлақ, ілім жанып тұрған шырақ.
***
Ілім – бұлақ, білім – шырақ.
***
Әйел қырық шырақты.
***
Ай жарығы әлемге, шам жарығы түбіне.
***
Таң атса, шам жайына қалады.
***
Шам өзінің астын жарықтандырмайды.
***
Жоғары шам алыстан жарқырайды.
***
Аспандағы шамның жарығы алысқа түседі.
Білім мен өнердің шыраққа теңелуі
Халық даналығында білім мен ілім үнемі маздап жанған шыраққа баланған. Надандықтың қараңғылығын тек ғылым мен танымның жарығы ғана серпи алады. Адам баласы ілімге қол жеткізген сайын өз жолын ғана емес, төңірегіндегі өзге де жандардың санасын нұрландырады.
Бұлақ суы шөлді басып, тіршілік сыйласа, шырақтың оты адамның жан дүниесіне бағдар береді. Өнер мен ғылымды қатар ұстанған адам ешқашан рухани тұйыққа тірелмейді, оның тағылымы айналасына жол көрсетуші шамшырақ іспетті қызмет етеді.
Өмірлік пәлсапа: Шамның көлеңкесі мен уақыттың сыны
«Шам өзінің астын жарықтандырмайды» деген терең пәлсапалық тәмсіл өмірдегі ең үлкен парадокстардың бірін ашады. Кемеңгер тұлғалар, білікті ұстаздар немесе тәжірибелі дәрігерлер көп жағдайда өзгеге бағыт-бағдар беріп, қоғамға зор пайдасын тигізгенімен, дәл өз жақындарының немесе өз басының мәселесінде дәрменсіз болып қалуы мүмкін. Өзгенің жолын жарық етуге бар күшін арнаған жан кейде өзінің түбіндегі көлеңкені байқамайды.
Ал «Таң атса, шам жайына қалады» деген қағида уақытша амалдар мен мәңгілік ақиқаттың аражігін айқындайды. Түнде жол таптырған кішкене шамның жарығы шынайы таң шапағы атқанда өз маңызын жоғалтады. Дәл сол сияқты, өмірге іргелі білім мен шынайы ұлылық келген сәтте өткінші пікірлер мен кішігірім шешімдер өздігінен кейін шегінеді.
Әйел төзімділігі мен «қырық шырақ» феномені
Қазақ түсінігінде шырақ – тіршілік тынысы мен үзілмес үміттің белгісі. Сондықтан әйел затының рухына «қырық шырақ» қасиеті телінеді. Бұл – ананың, әйел адамның басына қандай ауыртпалық түссе де мойымайтын теңдессіз рухани беріктігінің көрінісі.
Өмірлік соққылардан бір үміті үзіліп, бір шырағы сөнгендей болса да, әйелдің жүрегінде маздайтын қалған шырақтары оған қайтадан күш береді. Ол – шаңырақтың берекесін ұстап тұрған отбасы ұйытқысы әрі ұрпақты өмірге әкеліп, оны сақтап қалушы ұлы тұлға.
Жиі қойылатын сұрақтар
Мақалдарда «ілім» мен «білім» неліктен бұлақ пен шыраққа бөлініп айтылады?
Бұлақ – бітпейтін, үздіксіз ағып тұратын қайнар көз, яғни негізгі ілім бастауы. Ал шырақ – сол бастаудан алынған білімнің адам санасында жанып, қараңғылықты сейілтетін нақты жарығы болып табылады.
«Шам өзінің астын жарықтандырмайды» мақалының қазіргі қоғамдағы мысалы қандай?
Бұл құбылыс күнделікті өмірде өз кәсібінің мықты майталманы бола тұра, өз денсаулығына немесе бала тәрбиесіне уақыт таба алмайтын мамандардың күйінен жиі байқалады. Басқаға ақыл үйретіп, жол сілтеу оңай болғанымен, өз мәселесін реттеуде адам кейде дәрменсіздік танытады.
«Жоғары шам алыстан жарқырайды» деген нақыл нені меңзейді?
Бұл сөз жоғары мәртебеге, биік парасат пен терең өреге ие тұлғалардың ықпалы өте кең аймаққа, алысқа тарайтынын білдіреді. Тұлғаның рухани биіктігі артқан сайын, оның берген ғибраты мен жарығы да алыстан анық көрінеді.
Түйін
Шам мен шырақ туралы сөздер – адамға ішкі жан-дүниесін тануға жол сілтейтін нағыз даналық қайнары. Әрбір нақылда білімге ұмтылудың маңызы, төзімділіктің қадірі және өмірдің күрделі заңдылықтары терең өрілген. Бұл ойлар адамды өз ортасына нұр шашуға, бірақ өз түбіндегі қараңғылықты да ұмытпай, рухани толысуға жетелейді.