Кәсіп пен алыс-беріс — адамдар арасындағы сенімді, ептілікті және тәртіпті сынайтын ерекше орта. Сауда тек зат айырбастаумен шектелмейді; оның артында нақты есеп, уақытылы қабылданған батыл шешім мен ар-ождан таразысы тұрады. Ұлттық нақыл сөздерде сауда-саттықтың жазылмаған заңдары мен адамгершілік нормалары дәл әрі анық тұжырымдалған.
Сауда туралы халық мақалдары
Саудада достық жоқ.
***
Сауда сақал сипағанды сүймейді.
***
Саудада есеп керек.
***
Саудагердің көзі — таразы.
***
Сауда — байлықтың кілті.
***
Саудада алдау — обал.
***
Сауда жүрген жерде береке бар.
***
Саудагерде ұят болмас.
***
Саудада сөз емес, өлшем өтеді.
***
Сауда — тәуекел іс.
Түсіндірме: нақылдардың мағыналық жіктелуі
Есеп, шешім және іскерлік тәртіп
Іскерлік қатынаста сезім мен жақындыққа сүйену істің мәнін бұзады. «Саудада достық жоқ» және «Саудада есеп керек» деген ұстанымдар кез келген келісімде анықтық пен әділдікті бірінші орынға қояды. Жақыныңмен сауда жасағанда босаңсымай, есепті дәл жүргізу — кейінгі өкпе-реніштің алдын алатын басты қағида.
Сонымен бірге нарық шапшаңдықты ұнатады. «Сауда сақал сипағанды сүймейді» сөзі сәт сайын өзгерген жағдайда артық ойланып уақыт созу мүмкіндіктен айыратынын білдіреді. Іскер адам ұтымды сәтті қалт жібермей, батыл әрекет етуі тиіс.
Адалдық, өлшем және кәсіптік көрегендік
Саудадағы ең басты құндылық — тазалық пен әділ өлшем. «Саудагердің көзі — таразы» және «Саудада сөз емес, өлшем өтеді» деген мақалдар құрғақ уәде мен көлгір сөзге емес, заттың нақты салмағы мен сапасына мән беру керектігін айтады. Тауардың қадірін көзбен көріп, қолмен ұстағандай нақты бағамдау саудагерге тән қасиет болса, тұтынушы алдында өлшемнен жемеу — міндет.
Осыған байланысты «Саудада алдау — обал» қағидасы кәсіптің тамырына балта шаппаудың, біреудің ақысын жемеудің маңызын көрсетеді. Ал «Саудагерде ұят болмас» деген тіркес тауардың бағасын сұрауда, саудаласуда немесе өз еңбегінің құнын талап етуде жалтақтамау қажеттігін, іскерлік тілдің тікелей болатынын аңғартады.
Тәуекел мен молшылық байланысы
Кез келген сауда-саттық — белгісіздікке бел буу. «Сауда — тәуекел іс» болғандықтан, тауардың өту-өтпеуі, құнының өзгеруі үнемі қауіп тудырады. Алайда сол тәуекелге саналы түрде барып, қолындағы қаржыны айналымға сала білген жан ғана жетістікке жетеді. Сондықтан халық «Сауда — байлықтың кілті» және «Сауда жүрген жерде береке бар» деп, адал кәсіп пен тынымсыз қимылдың тұтас қоғамға игілік пен қозғалыс әкелетінін бағалаған.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Сауда сақал сипағанды сүймейді» мақалы нені ескертеді?Бұл нақыл саудадағы баяулық пен шешімсіздіктің зиянын көрсетеді. Ұзақ ойланып, жағдайды бағамдауды созып алған саудагер өз пайдасы мен мүмкіндігінен қағылады.
«Саудада достық жоқ» сөзі достықты жоққа шығара ма?Жоқ, ол достықты жоққа шығармайды, тек іскерлік байланыс пен жеке қарым-қатынасты шатастырмауға үйретеді. Есептің анық болуы достар арасындағы сыйластықтың ұзақ сақталуына септігін тигізеді.
Неліктен саудада сөзден гөрі өлшем маңызды саналады?«Саудада сөз емес, өлшем өтеді» қағидасы бойынша тауарды қанша мақтағанмен, нақты сапа мен өлшем ғана басты дәлел бола алады. Адал саудагер құрғақ сөзбен емес, таразының әділдігімен бедел жинайды.
Түйін
Саудаға қатысты қазақ мақал-мәтелдері — тек қаржылық ереженің жиынтығы емес, іскерлік әдептің темірқазығы. Есепті түгендеп, тәуекелді салмақтай білу, ең бастысы, таразы мен сөзге адал болу — бүгінгі сауда-саттық пен кәсіпкерлікте де өз құнын жоймаған өмірлік қағидалар.