Мейірімділік туралы мақал-мәтелдер: Жүрек жылуы мен адамгершілік өнегесі
Адам баласының рухани кемелдігі мен ішкі мәдениеті оның өзгеге деген мейірім-шапағатынан танылады. Қазақтың мақал-мәтелдерінде мейірім жай ғана мінездің жақсы қыры емес, адамдықтың басты өлшемі, қоғамдағы өзара сыйластықтың берік іргетасы ретінде бағаланған. Ізгілік жүректен басталып, жанұяда шыңдалып, бүкіл қоғамға шуағын шашады.
Мейірімділік туралы халық мақалдары
Мейірімділік — адамдықтың белгісі.
***
Мейірімді жүрек — теңіз, тас жүрек — шөл.
***
Мейірімдіге дүние тар емес.
***
Мейірімсіздің мерейі үстем болмас.
***
Кісінің көзіне көзің түссе, мейірімі түседі.
***
Мырза болмасаң да, мейірімді бол.
***
Әке мейірімінен ұстаз жәбірі жақсы.
***
Мейрімі мол ананың — жүрегі жылы, қолы кең, кең пейілді атаның жүзі жылы, жолы кең.
***
Мейірімділік өз үйіңнен басталады.
***
Мейірімділік жүректен, мейірімсіздік білектен.
Мән-мағынасы мен түсіндірмесі
Жүрек жылуы мен рухани кеңдік
Адамның айналасына деген ізгі көзқарасы оның өмір сүру кеңістігін кеңейтеді. Кең пейілді, жаны таза жан ешқашан рухани таршылық көрмейді. Мейірімсіз адам көкірегін қанша масаттандырғанымен, ел алдында қадірі артпайды, мерейі үстем болмайды. Қазақ ұғымында жүрегі жұмсақ адамның рухани әлемі шексіз теңізге баланса, қатігездік тіршіліксіз қу дала — шөлге теңеледі. Байлық немесе жомарттық қолыңнан келмеген күнде де, жан жылуыңды бөлісіп, мейірім таныту — әр адамның еркіндегі ұлы қасиет.
Отбасылық тәрбие және жауапкершілік
Қайырымдылық пен бауырмалдықтың алғашқы мектебі — ошақ қасы. Адам туған-туысына, ет жақындарына мейірімсіз бола тұра, сырт көзге жақсы көрінуге ұмтылса, ол шынайы ізгілікке жатпайды. Шаңырақтағы ананың шуақты мейірі мен атаның парасатты кеңдігі ұрпақтың бойына адамгершілік дәнін себеді. Барлық ізгі ниет алдымен өз үйіңде көрініс тауып, содан кейін ғана қоғамға тарайды.
Ұстаз талабы мен соқыр еркелетудің парқы
Халық даналығында шынайы жақсылық пен көзсіз еркелетудің аражігі анық көрсетілген. Әкенің шектен тыс еркелеткен мейірімі баланы босаңсытып жіберуі мүмкін, ал ұстаздың талапшылдығы мен қатал тәртібі баланы өмірге бейімдеп, нағыз тұлға етіп шыңдайды. Мұндағы «жәбір» сөзі зорлықты емес, білім мен өнер жолындағы қатаң талап пен тәртіпті меңзейді.
Рухани күш пен дөрекі әрекеттің қарама-қайшылығы
Адамгершілік пен зұлымдық мүлдем екі түрлі бастаудан шығады. Мейірім сана мен жанның тереңінен туындаса, қатыгездік пен өктемдік дөрекі күшке, яғни білек күшіне жүгінуден туады. Шынайы мықтылық — білектің күшінде емес, жүректің жұмсақтығы мен адамға деген жанашырлығында.
Өмірлік маңызы мен тәрбиелік рөлі
Күнделікті қарым-қатынаста жанарлардың түйісуі, бір-біріне жылы көзбен қараудың өзі өкпе-ренішті тарқатып, адамдар арасындағы сенімді нығайтады. Қазіргі қарбалас дәуірде мейірімділік қағидаларын естен шығармау — қоғамдағы өзара қолдауды, бейбітшілік пен татулықты сақтаудың басты шарты. Өскелең ұрпақты тек жетістікке ғана емес, өзгенің қайғысына ортақтаса білетін мейірімді тұлға етіп тәрбиелеу — басты міндет.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Мейірімді жүрек — теңіз, тас жүрек — шөл» деген нені білдіреді?
Бұл теңеу адамның ішкі дүниесінің байлығы мен жұтаңдығын көрсетеді. Теңіз тіршілікке толы әрі нәр беріп тұрса, шөл дала — тіршіліксіз, құрғақ әрі қатал. Мейірімді адам айналасына шарапатын тигізеді, ал тасбауыр адамның жаны құлазып, өзгеге жақсылық жасауға дәрменсіз болады.
«Әке мейірімінен ұстаз жәбірі жақсы» мақалының астары қандай?
Мұнда тәрбиенің дұрыс бағыты сөз болады. Ата-ананың соқыр еркелетуі баланың мінезін әлсіретуі мүмкін, ал ұстаздың талапшылдығы мен қатаң тәртібі шәкіртті шыңдап, болашақта білімді әрі мықты азамат болып қалыптасуына жол ашады.
Неліктен мейірімсіздік «білектен» деп айтылады?
Себебі мейірімділік — рухани парасаттың, таза ниеттің көрінісі. Ал қатыгездік пен зорлық-зомбылық көбінесе ақылдың аздығынан және дөрекі физикалық күшке (білекке) иек артудан туындайды.
«Мейірімділік өз үйіңнен басталады» қағидасы қалай жүзеге асады?
Адам алдымен өз отбасына, ата-анасына және бала-шағасына қамқорлық танытуы тиіс. Өз жақындарына қатал болып, сырт көзге мейірімді болып көріну — жасандылық. Шынайы қайырымдылық үй ішіндегі қарым-қатынастан көрінеді.
Түйін
Мейірімділік — жүректің таңдауы және адам бойындағы ең асыл қасиет. Дөрекі күш пен өткінші мерейден гөрі айналаңа жылылық таратып, өзгенің көңіліне демеу бола білу әр адамның өмірлік мұратына айналуы тиіс.