Адам баласының үстіндегі киімі тек суықтан не ыстықтан қорғайтын жамылғы ғана емес, оның тұрмыс-тіршілігін, мәдени талғамын және өмірге деген көзқарасын айқындайтын айрықша белгі болған. Көшпелі тұрмыста әрбір бұйымды бағалап, қадірін білген бабаларымыз киімге қатысты ұғымдар арқылы мінез бен адамгершіліктің, парасат пен сабырдың терең қағидаларын қалыптастырған.
Киім туралы таңдаулы халық нақылдары
Кең киім тозбайды, кеңесті ел азбайды.
***
Кісі аты – тершең, кісі киімі – кіршең.
***
Киім пішсең кең піш, тарылтуың оңай.
***
Жылы киім тәнді жылытар, жылы сөз жанды жылытар.
***
Жаман киім жасты кәрідей етеді, кәріні перідей етеді.
***
Қыс киімін жаз киіп, жарлы қайдан байысын; қысы-жазы жұмыс қып, жалғыз мая қайтіп қайысын.
***
Тауықты тойындыра алмайсың, қызды киіндіре алмайсың.
***
Киім кірі жуса кетеді, көңіл кірі айтса кетеді.
***
Жағалы киім жағаласып бітеді, таңдаған теңін таппас.
***
Ескі киімді баптағаның – жаңа киімді сақтағаның.
Түсіндірме: Мақалдардың мән-мағынасы
Ұқыптылық пен үнемшілдік сабағы
«Ескі киімді баптағаның – жаңа киімді сақтағаның» деген қағида тұтыну мәдениетінің негізін көрсетеді. Бар мүлікті ұқыпты күтіп ұстау – ысырапқа жол бермеудің басты амалы. Ал қысқы киімді орнымен кимей, жазда тоздыру («Қыс киімін жаз киіп, жарлы қайдан байысын…») шаруаға қырсыздықтың, мезгіл мен тұрмысты үйлестіре алмаудың салдары ретінде бағаланған. Сондай-ақ «Киім пішсең кең піш, тарылтуың оңай» сөзі әрбір істі алдын ала байыппен, артық қормен бастаудың маңызын ұқтырады.
Сыртқы реңк пен ішкі жан тазалығы
Халық даналығы тән қажеттілігі мен жан саулығын үнемі қатар қойып саралайды. «Жылы киім тәнді жылытар, жылы сөз жанды жылытар» нақылы материалдық игіліктен гөрі мейірім мен ізгі ниеттің құнды екенін алға тартады. Ал «Киім кірі жуса кетеді, көңіл кірі айтса кетеді» деген теңеу реніш пен өкпені іште сақтамай, ашық айтып арылудың қажеттігін киімді жуып тазалау мысалымен шебер түсіндіреді.
Өз мүлкіне қанағат ету және дербестік
«Кісі аты – тершең, кісі киімі – кіршең» мәтелі өзгеге телмірмей, өз еңбегімен келгенге риза болудың маңызын меңзейді. Өзгенің дүниесі қашанда жайсыз, көңілге қонбайтын келеңсіздігі көп болып көрінеді. Сол себепті әркімнің өз күшіне арқа сүйеп, өз мүлкін қадірлеуі – адамның жеке басының тәуелсіздігі мен берекесінің кепілі.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Кең киім тозбайды, кеңесті ел азбайды» деген сөз нені аңғартады?Мұндағы кеңдік – киімнің денеге еркін тұруы арқылы ұзақ сақталуы ғана емес, сонымен бірге адамдар арасындағы түсіністік пен кең пейілдің, бірлесе ақылдасып шешім қабылдаудың жемісін көрсетеді.
«Жаман киім жасты кәрідей етеді…» нақылы адам келбетіне қалай байланысты?Үстіндегі киімі салақ, күтімі жоқ немесе жарасымсыз болса, кез келген жас адамның көркі бұзылып, жүдеу тартып көрінеді. Бұл адамның таза әрі жинақы жүруі оның сергектігі мен қоғамдағы беделіне тікелей әсер ететінін түсіндіреді.
Киім туралы мақалдардың бүгінгі саналы тұтынуға қандай қатысы бар?Ескіні күтіп кию, әр бұйымды орнымен пайдалану және мүлікті еркін пішіп үнемдеу туралы насихат бүгінгі күннің экологиялық және қаржылық ұқыптылық талаптарымен толық үндеседі.
Киімге қатысты ой-тұжырымдар адамды тек сыртқы пішінге ғана қарап бағаламауға, сонымен бірге тұрмыстағы тәртіп пен жан тазалығын қатар ұстауға бағыттайды.