Дүние туралы мақал-мәтелдер: мәні мен түсіндірмесі
Қазақ дүниетанымында «дүние» ұғымы тек материалдық игілікпен немесе жиған-терген байлықпен шектелмейді. Ол – адам өмірінің мәнін, жаратылыстың тұтас болмысын, уақыттың жүйріктігі мен тағдырдың құбылмалы кезектестігін қамтитын кешенді философиялық категория. Ата-баба нақылы бұл өмірді өткінші «жалған» деп бағалап, пендені рухани тазалықты, қанағатшылдық пен кішіпейілділікті бәрінен биік қоюға шақырған.
Дүние туралы мақалдар
Дүниеде тас қатты, тастан да бас қатты.
***
Дүниеқор – дүниенің құлы.
***
Білімдіге дүние жарық, білімсіздің күні ғаріп.
***
Дүниеде не өлмейді, не тұрады?
***
Дүние кезек, бүгін сенде, ертең менде.
***
Дүние – теңіз, уақыт – кеме.
***
Дүние – жел, адам – қаңбақ.
***
Дүниенің басы – қызыл тіл.
***
Дүниеде екі жол бар: біреу – алыс, біреу – жақын.
***
Дүниеден қымбат не бар?
Түсіндірме: Нақылдардың ғибраты мен мәні
Өмірдің алма-кезек ауыспалылығы мен тұрақсыздығы
«Дүние кезек, бүгін сенде, ертең менде», «Дүние – жел, адам – қаңбақ» сынды мақалдар тіршіліктің бір орнында тұрмайтын тұрақсыз сипатын айқын ашады. Дәулет пен бақ, қуаныш пен сындарлы кезең кез келген адамның басына алмасып келіп отырады. «Дүние – теңіз, уақыт – кеме» теңеуі де адамның уақыт ағымындағы қонақ екенін, өмірдің шектеулігін еске салады. Мұндай ой-түйіндер бақ қонғанда дандайсымауға, таршылық көргенде жасымауға үйретеді.
Дүниеқоңыздық пен қанағат таразысы
«Дүниеқор – дүниенің құлы» деген нақыл пенденің байлыққа деген шектен тыс құмарлығы оны рухани еркіндігінен айыратынын білдіреді. Затқа иелік етудің орнына, сол заттардың тұтқынына айналған адам рухани құндылықтардан алыстайды. Сондықтан ата-баба аманаты қанағат пен сабырды басты өлшем етіп ұстануға үндейді.
Білімнің сәулесі мен ақыл-парасат
«Білімдіге дүние жарық, білімсіздің күні ғаріп» нақылы адам өмірінің сапасы материалдық дүниемен емес, ішкі парасатпен және біліммен өлшенетінін дәйектейді. Оқыған, көкірегі ояу жан өмір сүрген ортасының мәнін терең түсініп, қиындықтан шығудың дұрыс жолын табады, ал білімнен мақұрым адамның дүниесі шектеулі әрі қараңғы болып қалмақ.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Дүние кезек» нақылының қазіргі күндегі тәрбиелік мәні қандай?
Бұл сөз кез келген табыс немесе билік мәңгілік емес екенін еске салады. Адамды кез келген жағдайда қарапайым әрі кішіпейіл болуға, өзгенің жағдайына түсіністікпен қарауға тәрбиелейді.
«Дүниеқор – дүниенің құлы» тіркесі нені білдіреді?
Тек дүние жинауды мақсат еткен адам ашкөздік пен тойымсыздыққа бой алдырып, өз бостандығы мен рухани тазалығынан айырылады. Бұл нақыл материалдық байлықтың құлына айналмау керектігін ескертеді.
Неліктен білім мен дүние ұғымы қатар қойылады?
Себебі білім адамның дүниеге деген көзқарасын кеңейтеді. Адам әлемнің сырын білім арқылы танып, өмірлік мәселелерді дұрыс шешуге мүмкіндік алады.
«Дүниеде тас қатты, тастан да бас қатты» мақалы нені меңзейді?
Бұл мақал адамның төзімділігі мен төтеп беру қабілеті табиғаттағы ең қатты заттан да мықты екенін, өмірдің кез келген сыны мен қиындығына адам баласы шыдай алатынын көрсетеді.
Қорытынды
Дүние туралы мақал-мәтелдер – ғасырлар бойы қалыптасқан өмірлік тәжірибенің, сабыр мен қанағаттың жиынтығы. Олар өткінші мен мәңгілікті, материалдық пен рухани құндылықтарды дұрыс саралап, өмір жолында адаспай жүруге бағыт береді.