Ауру туралы мақал-мәтелдер: саулықтың қадірі мен сақтық мәні
Деннің саулығы – адам өміріндегі ең қымбат құндылық. Алайда көп жағдайда адам баласы амандықтың қадірін басына дерт жабысқанда ғана түсінеді. Ғасырлар бойы жинақталған халық тәжірибесі сырқаттың зардабын, оны елемеудің қаупін және науқасқа деген дұрыс көзқарасты өсиет сөздермен жеткізген. Денсаулыққа жауапкершілікпен қарау – тән мен жанның тыныштығының кепілі.
Ауру тақырыбындағы халық нақылдары
Ауру батпандап кіріп, мысқалдап шығады.
***
Ауру ердің қадірін сау біледі.
***
Ауру кірді – әлек кірді.
***
Ауру келсе, жан қиналар.
***
Ауру қой арам өлер.
***
Ауруын жасырған өлер.
***
Ауруы жоқтың аузы үлкен.
***
Ауруды жасырсаң, ажалға даярлан.
***
Ауруды жасырсаң, асқынар.
Мақал-мәтелдердің тәрбиелік мәні
Дертті елемеудің және жасырудың қатері
Халық арасындағы «Ауруын жасырған өлер», «Ауруды жасырсаң, асқынар» және «Ауруды жасырсаң, ажалға даярлан» деген сөздер адамды шынайылық пен дер кезінде көмекке жүгінуге шақырады. Сырт көзге мықты көрінгісі келіп немесе салғырттықпен дертті елемеу – ағзадағы мәселені ушықтыра түседі. Бастапқыда кішкентай болып көрінген сырқатты емдемесе, оның соңы орны толмас өкінішке соқтырады. Бұл тек жеке денсаулыққа ғана емес, кез келген қиындықты уақытында ашық мойындау керектігін еске салатын өмірлік сабақ.
Сырқаттың қиындығы мен сауығудың машақаты
«Ауру батпандап кіріп, мысқалдап шығады» деген қағида дерттің кенеттен әрі ауыр салмақпен тап болатынын, ал одан арылу үлкен төзімділік пен ұзақ уақытты талап ететінін білдіреді. Сырқат кірген шаңырақтан маза кетіп, бүкіл отбасының тыныштығы бұзылатынын «Ауру кірді – әлек кірді» нақылы анық жеткізеді. Ал «Ауру келсе, жан қиналар» сөзі тән азабының адамның көңіл-күйіне, рухына да тікелей ауыртпалық түсіретінін аңғартады.
Саулық кезіндегі тәкаппарлықтан арылу
«Ауруы жоқтың аузы үлкен» нақылы адам бойындағы тоқмейілсу мен мақтануды сынайды. Дені сау кезінде өз күшіне мастанған жан науқас адамның әлсіздігі мен мұқтаждығын түсінбеуі мүмкін. Алайда денсаулық мәңгілік емес, бүгінгі күш-қуат ертең сынаққа ұшырауы ғажап емес. Сонымен қатар, «Ауру ердің қадірін сау біледі» деген ой адамның басына күн туғанда оған қолдау көрсетіп, жағдайын түсінетін жанашыр жандардың маңызын айқындайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
Не себепті дерттің келуі батпанмен, кетуі мысқалмен өлшенеді?
Батпан – көне ауыр салмақ өлшемі, ал мысқал – өте аз, жеңіл мөлшер. Бұл теңеу сырқаттың кенеттен әрі ауыр зардаппен келетінін, ал сауығу процесінің аса баяу әрі қажырлы еңбекпен жүретінін көркем бейнелейді.
«Ауру қой арам өлер» сөзі адам өміріне қалай сабақ болады?
Шаруашылық барысында дерті асқынған мал кәдеге аспай қалатыны сияқты, өз денсаулығына немқұрайлы қараған адам да өмірін қауіпке тігеді. Бұл – дер кезінде әрекет етпеудің өкінішті салдарын ескертетін нақыл.
«Ауруы жоқтың аузы үлкен» тіркесі кімге арналған?
Бұл сөз аурудың не екенін білмей, саулығына мастанып, сырқаттанған кісілердің жай-күйіне бейжай немесе кекесінмен қарайтын адамдарға арналған. Ол әрбір азаматты кішіпейілділік пен өзгеге мейірім танытуға үндейді.
Түйін
Тән саулығы – кез келген адамның басты сүйеніші. Бабалардан жеткен даналық сөздер денсаулыққа жауапкершілікпен қарауды, дертті жасырмай уақытында емдеуді және амандық кезінде қарапайымдылықты жоғалтпауды талап етеді. Сырқаттың бетін ерте қайтарып, өмірдің әрбір сау күнін бағалау – саналы адамның басты парызы.