Кенеттен тыныс тарылып, жүрек кеудеден атылып шығардай жиі соға бастағанда, адамды ең алдымен «дәл қазір жүрегім тоқтап қала ма?» деген үрей билейді. Бұл сәтте адамның өлім қорқынышына бой алдыруы түсінікті: инфаркт пен паникалық шабуылдың сыртқы көрінісі бір-біріне өте ұқсас. Алайда олардың табиғаты түбегейлі екі бөлек. Инфаркт — жүрек бұлшықетін қанмен қамтамасыз ететін тамырдың бітелуінен туындайтын физикалық қауіп болса, паникалық шабуыл — мидың «қауіп төнді» деп қате белгі беріп, ағзаға адреналиннің шамадан тыс бөлінуімен жүретін жүйке жүйесінің реакциясы.
Екі күйдің негізгі айырмашылықтары: белгілерге назар аударыңыз
Ауырсыну мен үрей қатар келгенде, нақты өлшемдерге сүйене отырып, ағзаңызда не болып жатқанын бағалауға болады:
- Ауырсынудың сипаты: Инфаркт кезінде төс сүйегінің артында батып, қысып, жаншып ауырады. Бұл ауырсыну көбіне сол қолға, иыққа, жаққа немесе жауырын тұсына беріледі. Ал паникалық шабуыл кезінде ауырсыну көбінесе шаншып, түйреп өтеді, кеуденің бір ғана нүктесінде шоғырланады немесе жалпы қысым ретінде сезіледі.
- Ұстаманың ұзақтығы: Паникалық шабуыл әдетте 10–20 минуттың ішінде шарықтау шегіне жетіп, содан соң біртіндеп бәсеңдейді. Инфаркт кезіндегі кеуденің батып ауыруы 15–20 минуттан астам уақытқа созылады, басылмайды немесе уақыт өткен сайын күшейе түседі.
- Себеп-салдар мен қозғалыс байланысы: Инфаркт белгілері көбіне физикалық ауыртпалықтан (жүгіру, ауыр көтеру, баспалдақпен көтерілу) кейін басталады (дегенмен тыныштықта да туындауы мүмкін). Паникалық шабуыл көбіне еш себепсіз, тіпті адам төсекте тыныш жатқанда немесе үйреншікті демалыс сәтінде кенеттен басталуы мүмкін.
«Қызыл жалаушалар»: қашан жедел жәрдем шақыру керек?
Егер сіз немесе қасыңыздағы адам мына белгілерді байқасаңыз, күмәнданбастан дереу 103 нөміріне қоңырау шалып, жедел көмек шақырыңыз:
- Төс тұсындағы қысып-жаншып ауыру 15 минуттан астам басылмаса;
- Денеден мұздай, жабысқақ тер бұрқ етіп шықса;
- Бас айналып, естен тану жағдайы орын алса;
- Кеудедегі ауырсыну тыныс алғанда немесе дене қалпын өзгерткенде басылмаса, өзгеріссіз қалса.
Өз бетіңізше дәрі-дәрмек ішуге болмайды. Күдік туындаған кезде алтын уақытты жоғалтпай, мамандар көмегіне жүгінген абзал.
Паникалық шабуыл кезінде өзіңізге қалай көмектесуге болады?
Егер бұл бұрыннан белгілі паникалық шабуыл екеніне сенімді болсаңыз немесе қорқыныш сезімі басым болса, ағзаның адреналин толқынын тоқтатуына көмектесетін үш қадамды орындаңыз:
- Тыныс алуды баяулату: Үрей кезінде тыныс жиілеп, оттегі шамадан тыс көбейіп кетеді. Сондықтан тыныс алуды саналы түрде ұзарту керек. Ереже қарапайым: мұрынмен 4 секунд дем алып, ауызбен 6-7 секунд бойы ерінді түтікше етіп баяу шығарыңыз. Дем шығару дем алудан ұзағырақ болуы тиіс.
- «5-4-3-2-1» жерге тірелу әдісі: Назарды ішкі үрейден сыртқы ортаға бұру үшін айналаңыздан:
- Көре алатын 5 затты атаңыз (мысалы: сағат, шам, терезе, үстел, кітап);
- Қолмен ұстап көре алатын 4 затты сипап сезіңіз (мысалы: киімнің матасы, кілт, суық үстел, телефон корпусы);
- Қазір естіп тұрған 3 дыбысқа мән беріңіз (көшедегі көлік шуы, сағат тықылы, тоңазытқыштың гуілі);
- Иісін сезетін 2 нәрсені анықтаңыз (кофе, иіссу немесе ауа иісі);
- 1 дәмді сезініңіз (ауыздағы шайдың дәмі немесе жай ғана жұтыну).
- Ойды бақылау және сенімді бекіту: Іштей өзіңізге дауыстап немесе ойша: «Бұл сезім жағымсыз және өте қорқынышты, бірақ бұл өлімге апармайды. Бұл — менің денемдегі уақытша адреналин дауылы, ол бірнеше минуттан соң басылады» деп қайталаңыз. Бұл сезімге қарсыласпай, оның өтіп кетуіне мүмкіндік беріңіз.
Ұстама басылған соң не істеу қажет?
Үрей ұстамасы өткеннен кейін жағдайды назардан тыс қалдыруға болмайды. Ең алдымен кардиолог дәрігерге барып, электрокардиограмма (ЭКГ) түсіріп, жүректің органикалық зақымдануы жоқ екеніне толық көз жеткізу қажет. Егер жүрек сау болып шықса, паникалық шабуылдарды түпкілікті тоқтату үшін психотерапевт немесе невролог маманның кеңесіне жүгіну маңызды. Денсаулыққа қатысты сабыр мен сауаттылық — кез келген үрейді жеңудің басты құралы.