Қазақ дүниетанымында бақ – қонбалы, бірақ оны ұстап тұру кісілік пен ынтымаққа байланысты құндылық. Бабаларымыз бақты жай ғана кездейсоқ келген сәттілік емес, адамның ішкі парасатымен, мінез сабырымен және айналасындағы татулықпен ұштасатын киелі ұғым деп білген. Бақ пен дәулеттің қадірін сезінуге жетелейтін халық мақалдары ұрпаққа өмірлік бағдар береді.
Бақ туралы мақалдар тізімі
Бақ келді деп таспа, жау келді деп саспа.
***
Жақсы әйел – жігітке біткен бақ; жақсы жер, жайлы қоныс – алтын тақ.
***
Бақ қайда барасың? Ынтымаққа барамын.
***
Бақ кетсе – дәулет кетер.
***
Бақ – біреуге қонар, біреуге қонбас.
***
Бақ қонса – бай боларсың.
***
Бақсыздың басына күн туар.
***
Бақсыдан бақ кетсе, қобызын сындырар.
***
Бақыт құсы қонғанда, қырағы бол.
***
Бақытсызға бақ қонбас.
Түсіндірме: Бақ ұғымының негізгі қырлары
Ынтымақ пен бақтың байланысы
«Бақ қайда барасың? Ынтымаққа барамын» деген қағида береке мен бірліктің қатар жүретінін меңзейді. Алауыздық жайлаған ортадан құт қашады, ал ынтымағы берік жұрттың шаңырағына бақ тұрақтайды. Бақтың қонуы ғана емес, оның сақталуы да өзара жанашырлық пен бірлескен тірлікке тәуелді.
Бақ келгендегі ұстамдылық пен сабыр
«Бақ келді деп таспа, жау келді деп саспа» өсиеті кісіні әрқашан мінез тепе-теңдігін сақтауға үйретеді. Қолға дәулет пен мансап тигенде менмендікке салыну бақтың қайтуына себеп болады. Сонымен қатар «Бақыт құсы қонғанда, қырағы бол» деген ескерту қолдағы мүмкіндікті ұқыпты бағалап, бейғамдыққа бой алдырмау керектігін ескертеді.
Отбасы тыныштығының баққа айналуы
«Жақсы әйел – жігітке біткен бақ; жақсы жер, жайлы қоныс – алтын тақ» нақылы адам үшін ең басты байлық отбасының жылуы екенін айғақтайды. Үйдегі береке мен парасатты жар – ер азаматтың өмірдегі ең үлкен тірегі. Отбасы берекелі болғанда ғана жиған дәулеттің қадірі арта түседі.
Жиі қойылатын сұрақтар
1. Неліктен бақ пен ынтымақ қатар айтылады?Өйткені дау-дамай мен алауыздық бар жерде баянды тірлік болмайды. Берекесі кеткен шаңырақтан немесе елден дәулет те, ырыс та алыстайды. Бақтың тұрақтауы тек өзара татулық пен сыйластық орнаған ортада ғана мүмкін болады.
2. «Бақ келді деп таспа, жау келді деп саспа» мақалы нені меңзейді?Бұл сөз адамның жан тыныштығы мен ұстамдылығын тәрбиелейді. Жолы болып, жетістікке жеткенде көкірек көтермеу, ал қиын сәт туғанда сабырды жоғалтпай, байсалды шешім қабылдау – нағыз парасаттылықтың көрінісі.
3. «Бақ кетсе – дәулет кетер» деген нені білдіреді?Дәулет пен материалдық байлық – бақтың, берекенің нәтижесі. Адамнан немесе әулеттен бақ пен ырыс қайтса, жинаған мал-мүлік пен байлық та көпке бармай тарап кететінін ескертеді.