Ротавирус кезіндегі басты қатер аурудың өзі емес, ағзаның бірнеше сағат ішінде су мен өмірлік маңызы бар электролиттерден айырылуы. Көптеген ата-ана дене қызуын түсіруге немесе құсуды тоқтатуға алаңдап, сусызданудың (дегидратацияның) бастапқы қауіпті сатыларын байқамай қалады. Бала ағзасында су алмасуы ересектерге қарағанда әлдеқайда жылдам жүреді, сондықтан әрбір жоғалған сағат сыни жағдайға әкелуі мүмкін.
Сусыздану белгілері: жеңілден ауыр деңгейге дейін
Сусыздану деңгейін дұрыс бағалау баланың емханаға жатуы немесе үйде күтім жасалуы қажеттігін анықтайды. Белгілер көбіне келесі ретпен үдейді:
- Бастапқы (жеңіл) белгілер: Баланың шөлдеуі, мазасыздануы, ауыз қуысының аздап құрғауы.
- Орташа дәрежелі сусыздану: Жылаған кезде көзден жас шықпауы, ерін мен тілдің анық кеберсуі, сілекейдің тұтқырлануы. Зәр шығару аралығының сиреуі (4–6 сағат бойы жаялықтың құрғақ қалуы немесе зәрдің түсі қоңырланып, мөлшерінің күрт азаюы).
- Ауыр дәрежелі сусыздану: Тері тургорының төмендеуі (іш тұсындағы тері қатпарын шымшып тартып жібергенде оның бірден қалпына келмей, жай жазылуы), көз алмасының шүңіреюі, үлкен еңбектің (нәрестелерде) ішке батуы, баланың былжырап, әлсіреуі немесе есеңгіреп, сыртқы тітіркендіргіштерге жауап бермеуі.
Сұйықтықпен емдеу (регидратация) тәртібі: негізгі ережелер
Ротавирустың басты емі — ағзадан шыққан сұйықтық пен тұздардың орнын дер кезінде толтыру. Мұнда сұйықтықты қалай беру керектігі шешуші рөл атқарады:
- Бірден көп мөлшерде бермеу: Бір кесе суды немесе ерітіндіні бір деммен ішкізу асқазанның бұлшықет қабырғасын тез созып жібереді. Бұл лоқсу рефлексін оятып, керісінше тоқтаусыз құсуға алып келеді.
- Бөлшектеп («тамшылатып») ішкізу: Әрбір 5–10 минут сайын 1 шай қасықтан немесе дәрілік шприцпен (инесіз) ұрттатып отыру қажет. Бұл көлем асқазанға салмақ түсірмей, сұйықтықтың сіңуіне мүмкіндік береді. Егер бала құсып қойса, 10–15 минут үзіліс жасап, сол аз мөлшермен қайта жалғастыру керек.
- ДДСҰ мақұлдаған арнайы ерітінділерді қолдану: Қарапайым су, шырын, компот немесе тәтті шай жоғалған калий мен натрийдің орнын толтыра алмайды, тіпті ішектегі осмолярлықты бұзып, диареяны күшейтуі мүмкін. Ауыз арқылы регидратациялауға арналған тұзды ерітінділер (төмен осмолярлы пероральді регидратациялық тұздар) ішек эпителийіне су мен натрийдің жылдам сіңуін қамтамасыз етеді.
Неге антибиотик беру өте қауіпті?
Ротавирус — бұл вирустық инфекция. Антибиотиктер тек бактерияларға ғана әсер етеді, олар вирустардың құрылымына ешқандай ықпал ете алмайды. Бұл жағдайда антибиотик қолдану мынадай ауыр зардаптарға әкеледі:
- Қалыпты микробиотаның жойылуы: Антибиотик ішектегі патогендерді емес, пайдалы қорғаныш бактерияларды қырып тастайды.
- Эпителийдің қосымша зақымдануы: Ротавирус ішектің шырышты қабығының түктерін (ворсинки) онсыз да зақымдаған. Дәрінің агрессивті химиялық құрамы осы процесті тереңдетеді.
- Антибиотик-ассоциацияланған диарея: Нәтижесінде ауру басылмайды, керісінше антибиотик әсерінен болатын қосымша іш өту қосылып, сусыздану қарқыны еселеніп артады.
Шұғыл жедел жәрдем шақыру керек «қызыл жалаушалар»:
- Тоқтаусыз құсу (бала тіпті тамшылатып берілген шай қасық суды да қабылдай алмайды);
- Нәжісте қан немесе қою шырыштың пайда болуы;
- Денедегі тырысулар (судороги);
- Баланы оятудың немесе байланысқа келтірудің мүмкін болмауы, мелшиіп қалуы, естен тануы;
- Зәрдің 6 сағаттан астам уақыт мүлдем шықпауы.
Қорытынды алгоритм
Балада ротавирус белгілері байқалғанда әрекет ету реті мынадай:
- Сабыр сақтаңыз және бірден антибиотик іздемеңіз.
- Дәріханалық регидратациялық ерітіндіні дайындап, әр 5–10 минут сайын 1 қасықтан беруді дереу бастаңыз.
- Зәр шығару жиілігін, көз жасын және баланың жалпы белсенділігін тұрақты бақылаңыз.
- Жоғарыда аталған «қызыл жалаушалардың» кем дегенде біреуі байқалса, уақыт оздырмай шұғыл медициналық көмек шақырыңыз.