Парасат туралы мақал-мәтелдер және олардың терең мәні
Парасат — жай ғана ақыл-ой мен жиған білімнің жиынтығы емес, ол адамның ішкі мәдениеті, пайым-байламы мен рухани кемелдігінің көрінісі. Қазақ дүниетанымында ақыл мен парасат қатар өріліп, сабыр, кісілік және ар-намыспен ұштасып отырған. Халық даналығы адамның шын қадір-қасиетін мал-мүлкімен немесе құр қулығымен емес, парасат биігіндегі байсалдылығы мен әділдігі арқылы өлшеген.
Парасат туралы таңдаулы мақал-мәтелдер
Ақыл өлшемі – парасат.
***
Ақкөңіл адам – парасатты адам.
***
Парасат көрсең, құрметте; халқыңа басты міндетте.
***
Ақылды адам ашықса, ақылымен тояды; ақылсыз адам ашықса, аз ақылы жоғалар.
***
Ақылды адам батпан-ақ, ақылсыз адам сасқалақ.
***
Ақылды адам ерінбейді, қуатты адам сүрінбейді.
***
Ақылды адам ақымақтан да бірдеме үйренеді.
***
Ақылды айттырмай білер, сақы сұратпай берер.
***
Ақылды арын қорғайды, сараң малын қорғайды.
Ақыл мен сабырдың салмағы: байсалдылық қасиеті
Фольклорлық мұрада парасат ұғымы көбінесе байсалдылықпен, ішкі салмақтылықпен және көрегендікпен шендестіріледі. Адам басына сын сағат туғанда немесе күтпеген жағдайға тап болғанда оның шынайы болмысы айқындалады. Асығыстық пен сасқалақтық адамды қате қадамдарға жетелесе, ақылға сүйенген байыптылық тығырықтан жол табуға мүмкіндік береді.
Кемел адам қиындықтан қашпайды, керісінше кез келген жағдайдан ғибрат түйіп, өзін үздіксіз шыңдай түседі. Ол айналасындағы әрбір құбылысқа, тіпті өзгелердің қателігіне де зер салып, ненің дұрыс, ненің бұрыс екенін ажырата біледі. Мұндай қасиет адамның сергек зердесі мен рухани еңбегінің нәтижесі саналады.
Ар-ұят пен ізгіліктің тоғысы
Парасат тек интеллектуалдық қабілет қана емес, ол ең алдымен таза ниет пен адамгершіліктің күзетшісі. Өмірде өткінші нәрселерге алданбай, ар мен абыройды бірінші орынға қою — парасаттылықтың басты белгісі. Материалдық игілік қолдың кірі болса, кіршіксіз абырой ұрпаққа жетер мәңгілік мұра болып қалады.
Сонымен бірге парасат иесіне кішіпейілдік пен кең пейілдік тән. Ішкі ниеті таза, көңілі ақ адам өзгелерге шын көңілмен қарайды, біреудің мұқтажын сөзсіз-ақ сезініп, орынсыз сұратпай-ақ қол ұшын созады. Қоғамда осындай қасиеттерге ие тұлғаларды құрметтеу және олардың ақылына сүйену елдің берекесі мен ынтымағын арттырады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Парасат ұғымы ақылдан несімен ерекшеленеді?Ақыл — логикалық ойлау мен деректерді өңдеу қабілеті болса, парасат — сол ақылдың адамгершілікпен, сабырмен және ар-ұятпен толысқан жоғары өлшемі.
Неліктен ақкөңілдік парасаттың бір сипаты саналады?Өйткені арам ойдан, қулықтан ада таза ниет пен шынайы пейіл — жан дүниенің толысқанын және парасат биігіне жеткенін көрсететін маңызды белгі.
Парасатты адам қателіктен қалай сабақ алады?Ол өз қадамын үнемі саралап қана қоймай, өзгелердің де теріс әрекеттерінен үлгі алып, «бұлай істемеу керек» деген тоқтамға келеді және оны қайталамауға тырысады.
Парасат — ата-бабамыз аманат еткен ең биік адамгершілік бағдар. Оны күнделікті іс-әрекетте сақтап, сөзі мен ісін ар таразысына салып отыру әрбір саналы жанның парызы болып қала бермек.