Адам баласының әлеуметтік ортадағы қарым-қатынасы тек сыйластық пен ізгіліктен тұрмайды. Айналадағы адамдардың ниетін ажырата білу, сөз бен әрекеттің шынайы астарын түсіну әрқашан қырағылықты қажет етеді. Дұшпандық пен жасырын қастық көбіне ашық майданда емес, күнделікті қарым-қатынаста, жасанды күлкі мен жылы сөздің тасасында бой көрсетеді. Бабалар сөзіндегі дұшпан бейнесі – адамның өзін де, қоғамды да қатерден қорғайтын парасатты сақтық ережесі.
Дұшпан туралы мақал-мәтелдер
Алыстағы дұшпаннан қасыңдағы қас жаман.
***
Дос жылатып айтады, дұшпан күлдіріп айтады.
***
Досқа – адал, дұшпанға – қатал.
***
Дұшпанның сөзі – ащы.
***
Дұшпан көп болса, ел азар.
***
Дұшпаннан сақтан.
***
Досы көпті жау алмайды, дұшпаны көпті дау алады.
***
Досыңа ет турат, дұшпаныңа шай құйдыр, я қауын тілдір.
***
Дұшпаннан қашпа, дұшпаннан баспа.
***
Дұшпанның күлкісі – жылауға тең.
Түсіндірме
Жасырын пиғыл мен көлгірсудің қатері
Адамға ең үлкен қауіп айқын көрініп тұрған дұшпаннан емес, дос кейпіне еніп қасында жүрген екіжүзді жандардан келеді. Себебі ашық дұшпанның ниеті белгілі болғандықтан, оған қарсы алдын ала сақтанып, қорғаныс шарасын жасау оңай. Ал жан-дүниесі қастыққа толы адамның жағымпаздығы мен күлкісі көбіне бейқам қалдырады. Шынайы жанашыр адам кемшілігіңді түзеу үшін ащы шындықты бетке тура айтса, іштей дұшпандық ойлаған жан адамның көңілін тауып, алдап-арбау арқылы түбінде сорлатуды көздейді. Сондықтан жағымпаз мақтауға қарағанда, орынды айтылған жанашыр сын әлдеқайда бағалы.
Ұстамдылық пен мәрттіктің өлшемі
Қастықпен бетпе-бет келгенде адам екі түрлі қателікке бой алдыруы мүмкін: бірі – қорқынышқа бой алдырып шегіну, екіншісі – кекке мастанып шектен шығу. Аталы сөз екеуінен де сақтандырып, дұшпан алдында еңсені түсірмей тік тұруды, бірақ өзіңді төмендетіп, арзан кекшілдік деңгейіне түспеуді насихаттайды. Қарсыласты бағаламау қалай қатерлі болса, шектен тыс асып кету де сондай қателік болып саналады.
Ел бірлігі және ортаны қорғау
Жеке тұлғаның арасындағы араздық асқынса, оның салдары тұтас қоғамға тиеді. Егер ел ішінде ішкі талас пен өзара дұшпандық көбейсе, елдің берекесі қашып, ішкі ынтымағы ыдырайды. Керісінше, адал достары, тілеулес жандары көп болған ортаны сыртқы қауіп-қатер оңайлықпен шайқалта алмайды. Дұшпаны көп орта үнемі ұсақ дау-дамайдан көз ашпай, өз қуатын босқа сарп етеді.
Жиі қойылатын сұрақтар
1. «Дұшпанның күлкісі – жылауға тең» деген тұжырым нені ескертеді?
Бұл сөз дұшпанның саған қарап шаттанғаны немесе күлгені көбіне сенің сүрінгеніңді, қиындыққа тап болғаныңды білдіретін психологиялық астарды көрсетеді. Сонымен қатар, дұшпанның жасанды күлкісінің артында қауіпті арам ой жататынын, оған сеніп қалу түбінде үлкен өкініш пен қайғыға (жылауға) ұласуы мүмкін екенін аңғартады.
2. Досқа ет туратқызып, дұшпанға шай құйдырудың қандай астары бар?
Мұндағы шай құйдыру немесе қауын тілдіру сияқты әрекеттер белгілі бір қашықтықты, қырағылықты білдіреді. Доспен бірге ет жеп, жақын отырып сыр бөлісуге болса, дұшпан санаған адаммен тым етене жақындаспай, сырттай сыпайы әрі сақ қарым-қатынаста болудың маңызын меңзейді.
3. Қазақ мақалдарында дұшпаннан сақтану неге қорқақтық деп есептелмейді?
Дұшпаннан сақтану – қорқақтықтың емес, ақыл мен көрегендіктің белгісі. Қауіпті елемеу және кез келген адамға көрсоқыр сенім арту жеңілтектікке алып келеді. Сақтық шараларын білу адамды аяқ астынан болатын орны толмас шығындар мен қатерден сақтайды.
SEO Title: Дұшпан туралы мақал-мәтелдер: мәні, мағынасы мен тағылымы
Meta Description: Дұшпан туралы халық мақал-мәтелдері және олардың терең түсіндірмесі. Дос пен қасты ажырату, сақтық пен парасат жөніндегі өсиеттер мен жауаптар.
Focus Keyphrase: дұшпан туралы мақал-мәтелдер