Ислам дәстүрінде мешіт — тек ғибадат жасайтын орын ғана емес, Алланың үйі, рухани тазару мен бірліктің мекені саналады. Сондықтан мешіт табалдырығын аттаған әрбір адам өзін Ұлы Жаратушының қасиетті үйіне келген құрметті қонақ ретінде сезініп, сыртқы келбеті мен ішкі ниетіне баса мән беруі тиіс. Әдеп сақтау — ғибадаттың кемелдігі мен өзге мұсылмандардың тыныштығының кепілі.
Киім әдебі мен сыртқы келбетке қойылатын талаптар
Мешітке барарда таза, ұқыпты әрі шариғат талаптарына сай киіну — Алланың үйіне деген құрметтің алғашқы белгісі. Киімге қатысты негізгі шарттар ерлер мен әйелдер үшін төмендегідей бөлінеді:
- Ер адамдар үшін: Ерлердің әурет жері — кіндіктен тізенің астына дейінгі аралық. Дегенмен мешітке барғанда тек осы шекті жауып қана қоймай, иық пен кеуденің де жабық болуы шарт. Тым тар шалбар, спорттық шолақ шалбар (шорты), жағасыз майка немесе бет-бейне, жан-жануар суреті бейнеленген киімдермен бару орынсыз. Ұқыпты жейде мен еркін шалбар киген дұрыс.
- Әйел адамдар үшін: Шариғат өлшемі бойынша әйелдердің жүзі, білезікке дейінгі қол басы және тобықтан төменгі аяқтан өзге дене мүшелері толық жабылуы қажет. Киім дене сымбатын айқындамайтын кең, матасы мөлдір емес болуы керек. Басқа шашты толық жабатын орамал тағылады. Сонымен қатар, мешітке барар кезде көзге түсетін ашық әшекейлерден, өткір әтір себінуден және көз тартатын ашық бояулардан аулақ болған жөн.
Кіру және шығу сүннеттері
Мешіт шекарасын аттаған сәттен бастап белгілі бір рухани тәртіп басталады. Бұл амалдар сауапты еселеп, жүрекке тақуалық ұялатады:
- Дәретпен келу: Мешітке үйден немесе жұмыс орнынан толық дәрет алып шығу — сүннет әрі абзал амал. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) үйінен дәрет алып мешітке қарай басқан әрбір қадам үшін бір күнә кешіріліп, бір дәреже көтерілетінін сүйіншілеген.
- Оң аяқпен кіріп, дұға ету: Мешітке кірерде оң аяқпен аттап, «Аллаһуммә-фтәх лии әбуәбә рахмәтик» («Аллаһым, маған Өз мейіріміңнің есіктерін аша гөр!») деп дұға жасау — сүннет.
- Аяқкиімді ұқыпты қою: Аяқкиімді шешіп, мешіттің кіреберісіндегі арнайы сөрелерге ұқыптап орналастыру қажет. Бұл — тазалық пен өзгеге кедергі келтірмеу мәдениеті.
- Сол аяқпен шығу: Мешіттен шығарда сол аяқпен шығып, «Аллаһуммә иннии әс-әлукә мин фадлик» («Аллаһым, маған Өз кеңшілігің мен игілігіңнен нәсіп еткейсің») деген дұға оқылады.
Тәхиятул-мәсжид (сәлем намазы) қағидалары
Мешітке кірген кісінің орынға отырмас бұрын оқитын арнайы сәлемдесу құлшылығы — «Тәхиятул-мәсжид» деп аталады. Бұл — Алланың үйін ұлықтау мақсатында оқылатын 2 рәкәғаттық нәпіл намаз.
Оқылу тәртібі мен уақыттық ерекшеліктері:
- Мешітке кірген адам орынға жайғаспай тұрып дереу осы 2 рәкәғат намазды оқуы мұстахаб (ұнамды) болып табылады. Егер білместікпен немесе ұмытып отырып қалса, кейін тұрып оқуына да рұқсат.
- Егер кісі мешітке кірген бойда парыз намазына қосылса немесе сол уақыттың бекітілген сүннетін оқыса, ол тәхиятул-мәсжид намазының орнына жүреді.
- Мәкрүһ уақыттар: Ханафи мәзһабында таң намазынан кейін күн шыққанға дейін, күн төбеде тұрған шақта және екінді намазынан кейін күн батқанға дейінгі уақыт аралығында нәпіл намаз оқуға тыйым салынған (мәкрүһ). Сондықтан осы аралықта мешітке кірген адам сәлем намазын оқымайды, оның орнына іштей тәсбих, зікір айтып немесе салауат оқып отырады.
- Жұма хұтбасы кезінде: Ханафи мәзһабының қағидасы бойынша, имам мінберге шығып хұтба бастаған сәтте намаз оқу тоқтатылады. Бұл уақытта кірген адам ешқандай намаз оқымастан, тыныш отырып уағыз-насихатты тыңдауы тиіс.
Ішкі тыныштық пен ғибадат мәдениеті
Мешіт іші — құлшылық пен рухани жалғыздықтың кеңістігі. Сондықтан мұнда өзгелердің ойын бөлмеу, көңілін алаңдатпау маңызды:
- Телефондарды үнсіз режимге қою: Мешітке кіре салысымен телефон дыбысын сөндіру — бүгінгі күннің аса маңызды әдептерінің бірі. Кенеттен шыр еткен қоңырау немесе музыкалық әуен жамағаттың намаздағы ықыласын бұзады.
- Өткір иістерден арылу: Пияз, сарымсақ секілді өткір иісті тағамдарды жеп немесе темекі тартып алып бірден мешітке келуге болмайды. Бұл тек адамдарға ғана емес, періштелерге де жағымсыз тиеді. Ауыз бен киім тазалығына ерекше қараған абзал.
- Намаз оқушының алдын кеспеу: Жалғыз намаз оқып жатқан кісінің алдынан тікелей өтіп кету — үлкен қателік. Егер өту қажет болса, оның сәжде жасайтын жерінен біршама алыс немесе алдына бір зат (сүтре) қойылған жағдайда ғана өтуге болады.
- Бос орындарды ретімен толтыру: Мешітке келгенде алдыңғы саптарда орын бола тұра, артқы жаққа немесе есік аузына отырып алмау керек. Алдыңғы саптар толық толған соң ғана кейінгі қатарға тұру — сүннет тәртібі. Адамдардың иығынан аттап, алға қарай ұмтылу да әдепке жатпайды.
- Дауыс көтермеу: Мешіт ішінде өзара дауыс көтеріп әңгімелесуге, сауда-саттық пен дүниелік мәселелерді қызу талқылауға тыйым салынады. Тіпті Құранды да өзгелер намаз оқып жатқанда қатты дауыспен оқымау ескертіледі.
Түйін
Мешіт әдебі — сыртқы қағидалар жиынтығы ғана емес, мұсылманның рухани кемелдігінің, ішкі мәдениетінің айнасы. Жаратушының алдына тәуап етіп келген өзге бауырлардың ғибадатына кедергі келтірмеу, құрмет көрсету және тазалықты сақтау — әрбір мұсылманның парызы мен жауапкершілігі.