Университет ауыстыру кезіндегі ең үлкен үрей — мемлекеттік гранттан айырылып қалу немесе оқу жоспарындағы айырмашылықтың кесірінен төменгі курсқа түсіп қалу. Бұл үрейдің негізі жоқ емес: ережеден бір қадам жаңылыссаңыз, ақылы бөлімге ауысып немесе 1 жыл жоғалтып алуыңыз әбден мүмкін. Дегенмен Қазақстанның қолданыстағы заңнамасына сәйкес, мемлекеттік грант нақты оқу орнына емес, білім алушының өзіне және таңдаған мамандық бағытына бекітіледі. Сондықтан тиісті шарттарды қатаң ұстансаңыз, грантты сақтай отырып басқа қалаға немесе басқа ЖОО-ға кедергісіз ауысуға болады.
Грантты сақтап қалудың басты шарты: ГОП коды мен арнайы квоталар
Грантты сақтап қалудың ең басты қағидасы — Білім беру бағдарламалары тобының (ГОП) толық сәйкестігі. Мәселен, сіз В057 («Ақпараттық қауіпсіздік») тобы бойынша грант иегері болсаңыз, тек осы топқа кіретін бағдарламаларға ауысқанда ғана грантыңыз күшінде қалады. Егер пәндері ұқсас болғанымен басқа топқа, мысалы В058 («Ақпараттық технологиялар») тобына өткіңіз келсе, мемлекеттік грантыңыз автоматты түрде жойылып, тек ақылы бөлімге ғана қабылданасыз.
Бұл ережеде жеңілдіктер мен арнайы бағдарлама иегерлеріне арналған қатаң шектеулер бар:
- Ауылдық квота: Ауыл квотасымен түскен студенттер тек осы квота көзделген өңірлер мен сәйкес ЖОО-ларға ғана ауыса алады. Алматы немесе Астана қалаларындағы орталық университеттерге бұл квотамен ауысуға заңмен тыйым салынған (ауысқан жағдайда квота күшін жояды, студент ақылы негізге өтеді).
- Мақсатты грант (целевой): Нақты бір облысқа, өндіріске немесе кәсіпорынға мамандар даярлау үшін бөлінген грант иегерлері ЖОО-ны өз бетінше ауыстыра алмайды. Себебі олардың оқуы үшжақты келісімшартпен (студент — ЖОО — тапсырыс беруші мекеме) бекітілген. Мұндай грантпен басқа оқу орнына ауысу үшін білім министрлігі мен тапсырыс беруші мекеменің арнайы ресми келісімі қажет.
- «Серпін» бағдарламасы: Оңтүстік өңірлерден солтүстік, шығыс немесе батыс облыстарға оқуға барған жастар бұл бағдарламаға кірмейтін аймақтарға грантпен ауыса алмайды. Тек «Серпін» тізіміндегі басқа аймақтық серіктес ЖОО-ны ғана таңдауға құқылы.
Бұл студент үшін не береді? Құжат тапсырмас бұрын екі оқу орнының мамандық кодын (ГОП) салыстырып, өз квотаңыздың шектеуін тексеру — гранттан күтпеген жерден айырылып қалу қаупінен 100% сақтайды.
Баға айырмашылығы: Ұлттық ЖОО-ға ауысудың қаржылық нюансы
Көптеген студент аймақтық немесе жекеменшік ЖОО-дан ұлттық мәртебесі бар университеттерге (мысалы, ҚазҰУ, ЕҰУ, Сәтбаев университеті, ҚазҰПУ т.б.) ауысу кезінде қаржылық тығырыққа тіреледі. Мемлекет қарапайым ЖОО мен Ұлттық ЖОО-ның грантына әртүрлі көлемде қаражат бөледі — ұлттық оқу орындарының базалық қаржыландыру коэффициенті жоғары.
Егер сіз базалық грант бөлінетін аймақтық ЖОО-дан Ұлттық ЖОО-ға грантпен ауыссаңыз, мемлекет тек бастапқы бекітілген базалық грант сомасын ғана төлейді. Ал Ұлттық университеттің оқу ақысы мен базалық грант арасындағы баға айырмасын (дифференциалды) студент өз қалтасынан өтеуге міндетті. Бұл айырма мамандыққа байланысты жылына орта есеппен 150 000 – 400 000 теңге аралығын құрауы мүмкін.
Қауіп туралы ескерту: Егер осы баға айырмасын уақытында төлемесеңіз, қабылдаушы оқу орны сессияға кіргізбеуге немесе оқудан шығаруға құқылы. Сондықтан құжат өткізбес бұрын қабылдаушы ЖОО-ның бухгалтерлік бөлімінен грант айырмасының нақты сомасын сұрап біліңіз.
Өтініш беру мерзімдері: Студент қай уақытта ауыса алады?
Университет ауыстыру кез келген уақытта жасалатын рәсім емес. Қазақстанның жоғары білім беру стандарттары бойынша студент оқу орнын тек қысқы және жазғы каникул кезеңдерінде ғана ауыстыра алады.
Өтініш беру келесі семестрдің басталуына кемінде 5–10 жұмыс күні қалғанда толық аяқталуы тиіс. Семестр басталған соң ауысуға қатаң тыйым салынады. Себебі оқу процесі басталған бойда академиялық топтар жасақталып, электронды жүйеде (Platonus, Canvas т.б.) пәндерге тіркелу (add/drop кезеңі) жабылады.
1-курс 1-семестрде ауысу неге мүмкін емес?Ең жиі қойылатын сұрақ — 1-курстың қыркүйек немесе қазан айында ауысуға бола ма? Жоқ, мүмкін емес. Студент ауысу үшін оның ресми академиялық үлгерімі, яғни алғашқы академиялық кезеңді (семестрді) толық жапқанын растайтын транскрипті мен GPA балы болуы міндетті. Алғашқы мүмкіндік тек 1-курстың қысқы емтихан сессиясын сәтті тапсырған соң, қаңтар айындағы каникул кезінде пайда болады.
Академиялық айырмашылық (ECTS) және оның құны
Әр университеттің білім беру бағдарламасы өз алдына дербес жасалады. Тіпті мамандық атауы бірдей болса да, пәндер мен бөлінген академиялық кредиттер (ECTS) сәйкес келмеуі заңдылық. Қабылдаушы ЖОО сіздің транскриптіңізді алып, өздерінің оқу жұмыс жоспарымен салыстырады.
Ереже бойынша студентке белгіленген шекті академиялық айырмашылық көлемі — әдетте 15–20 ECTS кредитінен (шамамен 4–5 пән) аспауы керек. Егер айырма осы шектен асып кетсе, қабылдаушы ЖОО сізді ағымдағы курсқа қабылдай алмайды. Бұл жағдайда сізге бір курс төмен түсу ұсынылады. Грантыңыз сақталғанымен, қосымша 1 жыл оқуға тура келеді.
Маңызды қаржылық ереже: Академиялық айырмашылыққа шыққан пәндер мемлекеттік грант есебінен жабылмайды. Бұл пәндерді студент жазғы семестрде (Summer school) немесе семестр барысында қосымша кредит түрінде өз қалтасынан ақылы түрде сатып алып, қайта оқып, емтиханын тапсыруға тиіс. Әр кредиттің бағасы ЖОО-ның ішкі тарифтеріне байланысты бекітіледі.
Ауысу процесінің қадамдық нұсқаулығы
Шатаспай, уақыт жоғалтпас үшін әрекеттер алгоритмін дәл осы ретпен орындаңыз:
- Транскрипт алу: Өз университетіңіздің Тіркеу бөлімінен (ЦОС/Офис регистратора) мөр басылған ресми транскриптіңізді және ректор атына жазылған оқу үлгерімі анықтамасын алыңыз.
- Қабылдаушы ЖОО-ға құжат өткізу: Жаңа университеттің қабылдау комиссиясына барып, транскриптті көрсете отырып, ауысу туралы өтініш жазыңыз.
- Академиялық айырманы есептету: Қабылдаушы ЖОО-ның деканаты пәндерді салыстырып, академиялық айырмашылық хаттамасын шығарады. Есептелген кредит саны 15-20 ECTS шегінен аспағанына көз жеткізіңіз.
- Ресми сұрау хат (қатынас хат) алу: Қабылдаушы ЖОО ректоры сіздің оқып жатқан оқу орныңызға студенттің жеке іс-құжатын жіберу туралы ресми сұрау хат жолдайды.
- Шығу бұйрығы және құжат тапсыру: Бұрынғы оқу орныңыз ресми сұрау негізінде «басқа ЖОО-ға ауысуына байланысты оқудан шығару» бұйрығын дайындайды. Барлық есеп айырысу парағын (обходной лист) толтырып, жеке іс-құжатыңызды жаңа оқу орнына тапсырасыз. Жаңа ЖОО-ның қабылдау бұйрығы шыққан соң ауысу рәсімі толық аяқталады.
Құжат өткізер алдындағы 3 қатаң ереже
Университет ауыстыру кезінде күтпеген тосынсыйға тап болмас үшін, шешуші қадам жасар алдында мына үш жайтты міндетті түрде тексеріңіз:
1. Деканатпен алдын ала бейресми салыстыру жасаңыз. Құжаттарды ресми өткізбес бұрын, қабылдаушы ЖОО-ның деканатына транскриптіңіздің көшірмесін көрсетіп, оқу жоспарын салыстырып беруін өтініңіз. Бұл қанша пәннен академиялық айырма шығатынын және оны төлеуге қалтаңыз жете ме, соны алдын ала нақты білуге мүмкіндік береді.
2. Пререквизиттерді мұқият тексеріңіз. Егер сіз ауысатын бағдарламада келесі курста оқытылатын күрделі пәннің бастапқы негізі (пререквизиті) сіздің бұрынғы бағдарламаңызда мүлдем оқылмаған болса, жүйе сізді ол пәнге тіркей алмайды. Бұл да курста қалып қоюдың негізгі себептерінің бірі.
3. Ресми бұйрық шыққанға дейін оқуды тастамаңыз. Ең қауіпті қателік — қабылдаушы ЖОО «біз сізді қабылдаймыз» деп ауызша айтқан бойда бұрынғы сабақтарға бармай қою. Жаңа оқу орнының ректоры ресми қабылдау бұйрығына қол қоймайынша, сіз ескі университеттің студентісіз. Оқуға бармай қалсаңыз, сабаққа қатыспағаны үшін гранттан айырылып, оқудан шығып кетуіңіз мүмкін, ал мұндай жағдайда екінші ЖОО сізді ешқашан қабылдамайды.