2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстанның зейнетақы жүйесінде маңызды өзгерістер күшіне енеді. Digital Business басылымы салық сарапшысы Айдар Масатбаевқа сілтеме жасай отырып, бұл жаңашылдықтардың салымшылар үшін қандай тәуекелдер әкелетінін түсіндірді.
2026 жылғы 11 маусымда қабылданған № 306-VIII заңға сәйкес, Қазақстанның Әлеуметтік кодексіне түзетулер енгізілді. Бұл өзгерістер 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне еніп, Еңшілес жинақтаушы зейнетақы қорының (ЕНПФ) әрбір салымшысына тікелей әсер етеді.
Мемлекеттік кепілдік қалай өзгереді?
Салық сарапшысы Айдар Масатбаевтың түсіндіруінше, негізгі өзгеріс мемлекеттің зейнетақы жинақтарына беретін кепілдік түріне қатысты. Қазіргі таңда мемлекет инфляцияны ескере отырып, міндетті зейнетақы жарналарының (МЗЖ) нақты құнын сақтауға кепілдік береді. Егер ЕНПФ-ның инвестициялық табысы инфляция деңгейінен төмен болса, мемлекет бюджет есебінен айырмашылықты өтеп береді.
Алайда, 2027 жылдан бастап бұл механизм өзгереді. Жаңа ережелерге сәйкес, мемлекет тек салымшының қосқан жарналарының номиналды сомасын ғана сақтауға кепілдік береді. Яғни, инфляциялық тәуекелдер мен ақшаның құнсыздану мәселесі толығымен азаматтардың өз мойнына жүктеледі.
Кімдерге әсер етеді?
Сарапшының айтуынша, бұл өзгерістер 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап зейнеткерлік жасқа толған немесе зейнетақы төлемдерін алуға құқығы бар барлық азаматтарға қатысты болады. Ең маңыздысы, бұл ереже тек жаңадан жинақталған қаражатқа емес, бұған дейін жинақталған «ескі» жарналарға да қолданылады.
Масатбаев бұл жағдайды мынадай мысалмен түсіндіреді: егер салымшы 10 млн теңге жинақтаса, бірақ инфляцияны ескергенде оның нақты құны 28 млн теңгеге тең болуы керек болса, ал ЕНПФ-да 19 млн теңге болса, қазіргі жүйе бойынша мемлекет 9 млн теңге айырмашылықты төлеп берер еді. Ал 2027 жылдан бастап, шоттағы сома номиналды жарнадан (10 млн) көп болғандықтан, мемлекет ешқандай қосымша төлем жасамайды. Нәтижесінде, салымшы инфляциядан туындаған экономикалық шығынды өз бетімен көтереді.
Заңнамалық өзгерістердің салдары
Сарапшы Әлеуметтік кодекстің 217–219 баптарына енгізілген түзетулердің заңдық тұрғыдан маңызды екенін атап өтті. Аталған баптардың өзгеруі немесе алынып тасталуы мемлекеттің инфляциялық кепілдік беру міндеттемесін жояды. Бұл өзгеріс зейнетақы жүйесінің «реставрациясы» ретінде бағаланып отыр, мұнда мемлекеттік кепілдік нақты сатып алу қабілетін қорғаудан тек номиналды соманы сақтауға ауысады.
Дереккөз: Digital Business